Miyerkules, Agosto 14, 2019

Kwento - Isabatas ang "Birth of the Nation Week" bilang pag-alala sa ating kasaysayan



ISABATAS ANG “BIRTH OF THE NATION WEEK” BILANG PAG-ALALA SA ATING KASAYSAYAN
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nag-uusap ang magkapitbahay na sina Inggo at Indoy hinggil sa gaganaping pagdiriwang ng Buwan ng Kasaysayan tuwing Agosto.

“Alam mo, Pareng Indoy, may mga pagdiriwang ngayong Agosto ang pamahalaan hinggil sa Buwan ng Kasaysayan at Buwan ng Wika. Ngunit sa kasaysayan, may mga pagtatalo ang mga historyador sa kung kailan eksaktong nagsimula ang himagsikan nina Bonifacio.” Ani Inggo.

“Bakit? Ano bang pinagtatalunan nila?” Tanong ni Indoy.

“Ganito kasi, Pareng Indoy,” pagpapatuloy ni Inggo, “Sa aklat natin sa kasaysayan na sinulat ni Gregorio F. Zaide, nagsimula ang himagsikan sa Sigaw sa Balintawak noong Agosto 26, 1896. Kinwestiyon ito ng iba pang historyador natin, tulad ni Gregorio Agoncillo, na unang naganap ang Sigaw sa Pugadlawin noong Agosto 23, 1896. Mahalaga kasing matuldukan na ang ganito sanang pagtatalo dahil napakahalaga nito sa ating kasaysayan. Nang pinunit kasi ng mga Katipunero ang kanilang sedula, tanda iyon na ang Katipunan ay naging isang rebolusyonaryong pamahalaan. At si Gat Andres Bonifacio ang unang pangulo.”

“Ah, kaya pala, may pelikulang Bonifacio: Unang Pangulo,” sabi ni Indoy. “Kung si Bonifacio ang unang pangulo, saan siya pangulo?”

Sumagot si Inggo, “Ang pinamumunuan niyang kilusang Katipunan, mula sa pagiging lihim na samahan ay naging rebolusyonaryong pamahalaan nang sumiklab ang Rebolusyong Pilipino noong 1896."

Si Indoy uli, “Ngayon ko lang nauunawaan. Subalit ano ba ang programa o plano ng pamahalaan diyan?”

“Ang punto ko,” ani Inggo, “Dapat tapusin na ang debate kung kailan at saan ba talaga nagsimula ang Himagsikang 1896. Ibig sabihin, magdeklara na ang pamahalaan ng isang linggong pagdiriwang hinggil sa Pagsilang ng Bansa, o Birth of the Nation Week. Maaaring magsimula ito sa Agosto 23 hanggang Agosto 29 na tatamaan ang Sigaw sa Pugadlawin at Sigaw sa Balintawak, hanggang sa Tagumpay ng Nagsabado sa Pasig ng Agosto 29. Pitong araw, kaya isang linggong pagdiriwang.”

Napanganga si Indoy, “Ha? May tagumpay ba ang mga Katipunero? Ano iyang Nagsabado sa Pasig?”

Tugon ni Inggo, “Ayon sa historyador ng Pasig na si Carlos Tech sa kanyang panayam kay  Heneral Valentin A. Cruz, ang Nagsabado sa Pasig ay hinggil sa pag-aalsang naganap noong Agosto 29, 1896. Pinamunuan ito ni Cruz, at nilahukan ng halos 2,000 Katipunerong armado ng itak, sibat, karit at ilang riple. Matagumpay nilang nilusob ang Tribunal sa Pasig at ang himpilan ng mga Guardia Civil, at nakasamsam ng 17 pistola at tatlong ripleng Remington. Kaya umatras sina Tenyente Manuel Sityar, ang pinuno ng Guardia Civil, kasama ang kanyang mga tauhan at nagtago sa kampanaryo ng simbahan. Iyan ang Battle of Nagsabado na dapat ding taunang ipagdiwang, di lang sa Pasig, kundi sa buong bansa.”

“Naunawaan ko na,” ani Indoy, “Kaya anong dapat nating gawin?”

Tumugon si Inggo, “Dapat maikampanya natin ang pagsasabatas ng Birth of the Nation Week. Magsulat tayo ng petisyon, magpaliwanag sa mga tao upang lagdaan ang petisyon, kumausap ng mga senador at kongresista, mga guro sa kasaysayan, upang maging ganap na batas ang pagdiriwang ng Pagkasilang ng Bansa, o Birth of the Nation Week.”

Napakinggan pala sila ni Ingrid na nakaupo lang sa tabi. “Tanong ko lang, kung maisasabatas ba iyang Birth of the Nation Week, apektado ba ang pagdiriwang ng Araw ng Kalayaan tuwing Hunyo 12?”

“Aba’y hindi,” mabilis na tugon ni Inggo. “Magkaiba kasi sila ng panahon sa kasaysayan.”

“Salamat. Alam n’yo, ituloy n’yo lang iyan, lalo ang gagawin n’yong petisyon,” ani Ingrid, “Kung sakali, tutulong ako sa pagpapapirma.”

Buong galak na sinabi ni Indoy, “Aba’y sulatin mo na ang petisyon. At magpatawag ka na rin ng pulong ng magkakapitbahay upang mapag-usapan ang iyong mungkahi at baka makatulong rin sila sa pagtalakay at pagpapalaganap niyan. Sagot ko na ang pagpaparami ng petisyon.”

“Salamat. Sige, susulatin ko ang petisyon at magpulong na rin tayo sa Sabado, alauna ng hapon. Sa harap na ng bahay namin.” Sabi ni Inggo.

“Sige, at iimbitahan ko na rin ang ilan kong kaibigan.” Ani Indoy.

“Ako rin.” Ani Ingrid. “KIta-kits sa Sabado.”

Isang araw iyon na punong-puno ng pag-asa para sa kanila.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Agosto 1-15, 2019, pahina 18-19.

Biyernes, Agosto 9, 2019

Bakit kailangan natin ng National Land Use Plan (NLUA)?

BAKIT KAILANGAN NATIN NG NATIONAL LAND USE ACT (NLUA)?
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang nagaganap na labanan sa pagitan ng komunidad ng maralita  ng Malipay sa Bacoor, Cavite, at mga tauhan ng Villar, ay maaaring matugunan kung maisasabatas ang isang National Land Use Act (NLUA). Ito'y upang mapigilan ang kasakiman ng mga mayayaman na manguha ng lupa dahil sila'y mapera, marami talagang pera, maraming pinagkunan ng pera.

Kailangan ng NLUA dahil ang mga lupang pang-agrikultura at mga lugar ng paglikha ng mga pagkain ay di wastong pinapalitan ng gamit o kino-convert na lupang residensyal at komersyal / industriyal. Ang kagubatan at iba pang pinpprotek-tahang lugar ay ginawang minahan. Ang mga proyekto sa pabahay ay itinayo sa mga peligrosong ;ugar. Kaya ang mga maralita o informal settlers ay nanirahan sa mga barungbarong sa kahabaan ng mga daanan ng tubig, naging kanlungan ang kalunsuran o malapit sa kanilang pinagkkukunan ng ikinabubuhay o trabaho.

Ang pagguho ng lupa ng Cherry Hills subdivision sa Antipolo noong Agosto 1999, dalawampung taon na ang nakararaan, ay patunay nang maling paggamit ng lupa. Ang nasabing landslide ay dulot ng malakas na pag-ulan ng bagyong Olga, ay nakapatay ng 58 residente. Tinayuan ng subdibisyon ang lupang lulubog din pala baling araw.

Kaya kung walang maayos na land use policy o walang patakaran sa paggamit ng lupa na makatuwiran at pangkabuuan, nagkakaroon ng maraming kaso ng pagsasaman-tala. Ang mga lupang dapat mapro-tektahan ay ginamit para sa mga industriya. Ang mga lupang sakahan ay napipilitang ipagbili ng mga magsasakang hirap sa buhay gayong sila ang lumilikha ng pagkain ng buong mundo. Ang mga lupang agricultural ay ginawang residensyal at pinagtubuan ng mga developer ng bahay. Ang lupain para sa mga komunidad ay ginamit para sa komersyal o pang-industriya. Ang mga maling paggamit ng lupa ang sanhi ng pagbaba ng produksyon ng pagkain, pagkasira ng mga ari-arian at buong komunidad lalo sa mga oras ng kalamidad. Inaari lamang ng iilan ang mga lupang dapat ay para sa mamamayan.

Kaya kailangang magsabatas ng isang National Lans Use Plan (NLUA) kung saan di basta-basta maiko-convert ang lupa sa hindi tamang paggamit. Subalit may Villar sa Senado na humaharang sa mga panukalang batas hinggil sa NLUA dahil sila mismo ang tatamaan nito. Matatapos ang kanilang pangangam-kam ng lupa upang gawing subdibisyon pag naisabatas ang NLUA. Subaybayan natin at lumahok tayo sa usapin ng NLUA sa Kongreso at Senado.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Agosto 16-31, 2019, pahina 2.

Miyerkules, Hulyo 31, 2019

Ang mga maikling kwento ni Ohyie Purificacion

ANG MGA MAIKLING KWENTO NI OHYIE PURIFICACION
Maikling Sanaysay ni Greg Bituin Jr.

Isa sa mga magagaling na manunulat para sa uring manggagawa si kasamang Ohyie, o Ma. Lorena Purificacion. Isa siyang dating pangulo ng unyon sa kumpanya ng Noritake, ang Noritake Porcelana Labor Union (NPLU) na isa sa kasaping unyon ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP).

Bukod sa kanya ay may dalawa pang kasamang manunulat ang may natipon ding mga sulatin - ang gurong si Prof. Ramon Miranda, na isa sa best man ko sa kasal, at si Ka Jhuly Panday na nasa Partido Lakas ng Masa. At kung makakapag-ipon tayo ng sapat na sulatin para maisaaklat ang kanilang mga naipong akda ay ilalathala natin ang mga iyon bilang aklat. Ito naman ay sa pamamagitan ng pinangangasiwaan kong Aklatang Obrero Publishing Collective.

Anim ang maikling kwento, dalawang tula at isang sanaysay ni kasamang Ohyie ang natipon ko. Dalawang kwento niya ang nalathala sa magasing PUGON ng Noritake Porcelana Labor Union. Apat na maikling kwento naman niya ang nalathala sa magasing ANG MASA na inilathala ng Partido Lakas ng Masa mula Nobyembre 2011 hanggang Mayo 2012.

Nalathala sa PUGON ang kanyang maikling kwentong "Anay at Bukbok" at "Minsan, sa Luneta". Nalathala naman sa magasing ANG MASA ang kanyang maikling kwentong "Ang Huling Biyahe ni Margie" (Nobyembre-Disyembre 2011), Si Mina (Disyembre 2011 - Enero 2012), Si Violy (Pebrero-Marso 2012), at Si Hanna, at si Lilly (Abril-Mayo 2012). Inilagay ko ito sa kawing na http://mgaakdaniohyie.blogspot.com/ blogsite ng kanyang sulatin na ako na ang lumikha, sa layuning hindi na ito mawala.

Mayroon din siyang sanaysay na pinamagatang "Kumusta na ang mga manggagawa", at dalawang tulang pinamagatang "Ang Mundo ay Triyanggulo" at "Ang Manggagawa".

Anim na makabuluhang maiikling kwento hinggil sa buhay sa pabrika, buhay ng manggagawa, buhay ng kababaihan, na tiyak na kagigiliwang basahin ng madla. Anim na kwentong nararapat mapasama sa panitikang Pilipino.

Kung hindi nagsara ang magasing Ang Masa dahil sa kawalan ng pondo, marahil ay nasa apatnapu o limampu na ang kwentong naisulat ni kasamang Ohyie. At maaari na itong maisalibro.

Nawa'y makapagsulat pa si kasamang Ohyie ng makabuluhan at napapanahong maiikling kwento ng buhay, lalo na sa panahon ng tokhang, kontraktwalisasyon, at paninibasib ng globalisasyon sa kabuhayan ng mamamayan. Alam kong kaya ni kasamang Ohyie na isulat ang mga ito. Marahil kailangan muli ng malalathalaang magasin o pahayagan upang sumipag muli si kasamang Ohyie sa pagsusulat. 

O kaya naman, may mga naisulat na talaga siyang maiikling kwento pa, subalit nakatago lamang dahil walang maglathala. Sana'y marami pa siyang naipong kwentong dapat malathala dahil ang talento ng tulad niyang dating lider ng unyon ng manggagawa ay hindi dapat maitago na lamang.

Napapanahon na upang malathala ang kanyang mga kwento sa isang aklat at bibilhin natin ito sa National Book Store, Power Books, Fully Booked, Book Sale, Popular Book Store, at iba pa.

Malaking ambag sa panitikang manggagawa at sa panitikang Pilipino ang kanyang mga sulatin.

Lunes, Hulyo 29, 2019

Kwento - Ang mga ibon ang gumagawa ng batas para sa ating mga isda!


ANG MGA IBON ANG GUMAGAWA NG BATAS PARA SA ATING MGA ISDA!
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Malapit na ang SONA Panahon na naman upang gisingin natin ang gobyernong walang kibo sa karaingan ng mamamayan.” Sabi ni Sipol sa kanyang mga kapitbahay. “Sasama ba kayo? Tara! May panawagan ang KPML na sumama tayo sa rali.”

“Hindi ba kayo natatakot? Marami na umanong napaslang na mga adik ang mga may sayad na salarin. Kaya baka mapagkamalan kayo pag sumali pa sa mga rali lalo na sa SONA.” Ang sabi naman ni Biring.

“Bakit naman kami matatakot, e, taon-taon naman ay may kilos-protesta sa SONA. Panahon iyon na maiparinig natin sa pamahalaan ang ating mga karaingan.” Agad sagot ni Sipol. “Isa pa, kaya kami sumasama sa ganitong pagkilos ay upang makapag-ambag tayo sa pagbabago ng sistema ng lipunan. Matindi kasi ang katotohanang di dapat maitago.”

“Ano namang katotohanan iyan?” Tanong naman ni Ingrid.

“Ang mga ibon ang gumagawa ng batas para sa mga isda.” Ani Sipol.

“Oo, narinig ko na rin iyan sa mga matatandang lider-maralita. Ang katotohanang iyan kung mababatid naman ng ating bayan ay tiyak na kikilos upang baguhin ang kanilang aping kalagayan. Aba, mantakin n’yo, ha, ang mga mayayamang mambabatas na hindi nakaranas maghirap ang siyang gumagawa ng mga batas para sa ating mga maralita. Sila ang gumagawa ng batas para sa mga manggagawa, kaya kahit ilang beses humingi ng dagdag-sahod ang manggagawa, walang nangyayari. Tingin nila sa maralitang nakatira sa barungbarong, ang problema agad ay ang kawalan ng bahay. Kaya pabahay ang solusyon nila at di masolusyunan ang kagutuman at wastong sahod sa trabaho. Mababa kasi ang tingin nila sa maralita at ang tingin nila sa dukha ay bobo at walang alam sa paggawa ng batas. Ang tingin nila sa maralita ay mga pulubing di makaangal sa kanilang kapalaran at walang alam sa pakikibaka para sa karapatan. Laging ikabubuti ng negosyo ang batid ng mga mayayamang mambabatas imbes na karapatan ng kanilang kapwa tao.” Ani Ingrid.

“Tama ka,” sagot ni Sipol, “Tulad nating maralita. Saan ba tayo pupulutin kung isang kahig, isang tuka lang tayo? Wala naman tayong boses upang kausapin tayo ng mga mambabatas kung ano ba ang nais natin? Habang pag kampanyahan sa eleksiyon, saka lang sila umaapak sa maputik nating lugar upang iboto sila. Pulos pangakong napapako!” 

Sumabat si Inggo, “Aba’y apakasakit naman ng katotohanang sinabi ninyo. Ramdam talaga natin noon pa ang katotohanang iyan. Ang sakit!”

"Kaya, kadalasan, totoo ang mga alamat at kwentong bayan, at hindi kathang isip lamang. Kinatha upang aliwin tayo, subalit kaysaklap pala pag nabatid mo bakit ganoon iyon kinwento ng mga matatanda." Ani Sipol. "Nais kong basahin ang sinulat na kwento ng aming Tata Gorio noong mga bata pa kami." Sabay kuha sa bag ng lumang aklat.

"Sige nga, Sipol, basahin mo sa amin." Ani Biring.

Agad binasa ni Sipol ang kwento. "Minsan, ang mga  ibong naglipana sa kalangitan ay nag-usap-usap at gumawa ng mga batas para daw sa lahat; umano’y upang maging maayos ang pamumuhay ng lahat sa daigdig; mapalupa, mapalangit, o mapasatubig man at di maiwasang marami ang magtaka sa kanilang panukala. Nag-usap-usap ang mga isda. "Bakit silang mga ibon ang gagawa ng mga batas para sa aming mga isda gayong hindi naman nila alam kung paano kami lumalangoy?”

"Napakapayak ng kwento ni Tata Gorio, di ba?" Ani Sipol. "Maikli lang. Ito pala, may komento siyang itinala. Ayon sa kanya, nagtanong ang isang maralita: Bakit ang gobyerno na karamihan ng myembro ay mga mayayaman at representante ng kapital ang gumagawa ng batas para sa mga maralita, gayong ni pagtuntong sa bahay ng maralita o kaya’y makisalo sa aming pagkain ay di nila magawa? Paano nila mauunawaan ang aming kalagayan gayong di nila kami kinakausap at di muna nila inuugat ang aming mga problema?"  

“Kaya nga, isa iyan sa dahilan kung bakit dadalo tayo sa SONA. Hindi lang upang magreklamo kundi upang magmulat sa iba, na ang mga nasa katungkulan ay mga ibong gumagawa ng batas hindi para sa kagalingan ng maralita kundi para sa kanilang paghahari at negosyo. Panahon nang baguhin ang ganyang kalagayan. Kaya sa SONA, muli tayong magmulat sa ating kapwa api at pinagsasamantalahan upang sila’y maghimagsik din at baguhin ang ganitong aba nating kalagayan.” Ani Sipol.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hulyo 16-31, 2019, pahina 18-19.

Miyerkules, Hulyo 3, 2019

Mga tula ng Watawat ng Lahi na sinulat ni Rizal sa anyong Kastila - salin ng tula ni Eman Lacaba

MGA TULA NG WATAWAT NG LAHI NA SINULAT NI RIZAL SA ANYONG KASTILA 
Tula ni Eman Lacaba
Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

1.

Sa dibdib na tinatawag na Lecheria
kung saan ang mga kambing ay mga kabayong may sungay, may bigote't balbas,
may bundok ng manna ng mga ina,
Nakikita ko ang aking Salita ng mga salita
na binubutonesan ang aking dibdib, ang aking dibdib na parang laman ng gansa, ng aking Panginoon.

Itim ang mga pisngi, mga lábi ng magsasaka.
Ang mga mananampalataya ay nakasuot ng mga puting damit para sa araw ng pahinga;
ang mga pari, na naaalmirolan ang mga kasuotan.
Ang kalawang, alikabok sa kanilang mga tinig
ay kumakapit sa akin: makasalanang kápa sa pilak na karimlan.

Ay, sa pilak na karimlang iyon
Hinahaplos ko ang mga palawit sa tsalekong hindi tinatablan ng bala
Dinadala ko lamang para sa liwanag;
naghabi ng ilang muling pagsasadula
ng mga masaker sa bukangliwayway ng mga kilusang tagapagligtas.

Sa dibdib na tinatawag na Lecheria!
(kung saan ang mga kambing ay mga kabayong may sungay, may bigote't balbas,
may bundok ng manna ng mga ina.)
Nakikita ko ang aking Salita ng mga salita
na binubutonesan ang aking dibdib, ang aking dibdib na parang laman ng gansa, ng aking Panginoon.

2.

Pag-alog ng sandalyas ng buhok, nakikita niya
bawat pinto ay isang buto; dugo ang liwanag
na namumula, namumuo patungong gabi.
Habang inuukit niya ang pagkalalaki ni Kristo.
Na amoy ng sampu-sampung taga-Galilee.
Sa Lecheria kung saan araw-araw
ay iniiwasan ko ang mga martilyo ng Kanyang pagkabigo;
ang kanyang kasanayan; maaaring pagsugat hindi, hindi, hindi.
May kinang na dumaraan;
may panginginig, kayumanggi at banal.

Ang aking inahitang ulo ay dapat sanang sinabihang:
"Marahil ang mga lamok
ang hindi natin matiis; o sa mga lugar
kung wala sila, ang mga ngipin ng lamig
ang humihiwa sa ating balat." Ang aking mga may pilat 
na pulso, paa, at tagiliran ay talagang
mga butas na dumudugo, nililinlang ako.
Ang kanyang mga luha'y parang nakalaylay na buhok sa kanyang mga mata.
Ang pagkamartir, isang kulay-abong dahilan
para sa mga lubid na nakikipagtalik sa isang puno.

* Inilathala ang orihinal na bersyong Ingles sa Philippines Free Press, Araw ng Kababaihan, Marso 8, 1969, p. 27
* Isinalin ng petsang Hulyo 3, 2019
* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

WATAWAT NG LAHI POEMS WRITTEN IN SPANISH FORMS USED BY RIZAL

1.

On the breast called Lecheria
where goats are unicorns, mustaches beards,
mothers mountain of manna,
I find my Word of words
buttoning my chest, my goose-flesh chest, my Lord's.

Black the cheeks, lips of peasants.
The faithful wear holiday clothes of whiteness;
the priests, stiff flags of vestments.
The rust, dust on their voices
cling to me: guilty coat in silver darkness.

O in that silver darkness
I fondle the bulletproof vests of pendants
I bring only for brightness;
weave a few reenactments
of dawn massacres of messianic movements.

On the breast called Lecheria!
(where goats are unicorns, mustaches beards,
mothers mountain of manna.)
I find my Word of words:
buttoning my chest, my goose-flesh chest, my Lord's.

2.

Shaking hair's sandals free, she sees
every door a bone; blood the light
reddening, clotting into night.
As she carves the manhood of Christ.
Which stinks of tens of Galilees.
On Lecheria where daily
I dodge hammers of His failure;
her craft; may gashing no, no, no.
There is a brilliance on the go;
a shivering, brown and holy.

My shaved head should have been told:
"Perhaps it is the mosquitoes
we cannot stand; or in places
without them, the teeth of cold
incising our skins." My scarred
wrists, feet, and side are actually
bleeding sockets, deceiving me.
Her tears are bangs over her eyes.
Martyrdom, a gray excuse
for ropes making love to a tree.

Emmanuel Lacaba

Sabado, Hunyo 29, 2019

Kwento: Minsan, sa isang demolisyon

MINSAN, SA ISANG DEMOLISYON
Maikling kwento ni Greg Bituin Jr.

Nakatunganga siya sa kawalan. Dumating siyang giba na ang kanilang tahanan. Wala nang tirahan ang kanyang pamilya. Ang kanyang bunso'y iyak ng iyak dahil marahil sa lamig ng gabi. Ang langit na ang kanilang kisame.

Kanina, nasa trabaho siya. Nakatutok maghapon sa makina. Walang obertaym kaya maagang nakalabas. Subalit nagyaya pa ang isang kasamahan. Tigalawang bote ng beer muna bago umuwi.

Pagdating sa inuuwian, nag-iiyakan, nagsisigawan, malalakas na boses ang kanyang nadatnan. Habang ang iba'y muli namang itinatayo ang kanilang nagibang barungbarong. Nagbabakasakaling maibalik ang buhay na nawala sa buong maghapon.

Inilagay niya sa pinggan ang binili niyang pansit upang pagsaluhan nilang mag-anak. Habang kanyang iniisip, anong kinabukasan mayroon ang kanyang mga anak sa lugar na iyon? Kailangan na ba nilang lumipat at ialis ang kanyang pamilya roon? Magiging makasarili siya kung iyon ang gagawin. Iiwan ang iba sa laban habang siya'y tatakbo sa kinakaharap na suliranin upang pamilya'y iligtas.

Ah, naisip niya. Dapat pag-usapan ng buong komunidad ang kanilang kalagayan  at anong mga 

hakbang ang dapat nilang gawin. Hindi dapat magkawatak-watak para isa-isang iligtas ang kani-kanilang pamilya. Dapat ngang mag-usap na sila't magkaisa kung may relokasyon bang nakalaan? Kung paano ang gagawin kung gigibain silang muli? o magkaisang magmartsa ang buong komunidad sa tanggapan ng punong alkalde upang malutas ang kanilang problema sa paninirahan.

Tama. Ito nga ang kanyang gagawin. Sasabihan niya ang mga kapitbahay niyang magbuo na sila ng samahan ng nagkakaisang magkakapitbahay sa lugar na iyon. 

Dapat nilang pagkaisahin ang buong komunidad upang ipagtang-gol ang kanilang karapatan sa paninirahan at para sa kinabukasan nila at ng kanilang mga anak. Bukas na bukas din.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hunyo 16-30, 2019, pahina 14.

Biyernes, Hunyo 14, 2019

Kwento - Isulong, palaganapin at maglathala ng pahayagang Baybayin




ISULONG, PALAGANAPIN AT MAGLATHALA NG PAHAYAGANG BAYBAYIN
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Baybayin. Ito ang panulat nating mga Pilipino bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila. Tinalakay rin ito nina Dr. Jose Rizal at Gat Andres Bonifacio sa kanilang mga akda. 

“Alam mo ba, pareng Mulong,” ani Simon, “nais kong maglathala ng isang munting pahayagan. May kaunti naman akong naipon. Kahit sa pamamaraang xeroxgrapiya ay makapaglathala ng tatawagin kong Pahayagang Baybayin.”

“Aba’y maganda ang ideya mong iyan, pareng Simon,” sabi naman ni Mulong. “Lalo na iyang baybayin na paraan ng panulat ng ating mga ninuno. Alam mo bang tinalakay iyan ng ating Gat Andres Bonifacio sa kanyang akdang Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog?”

“Oo, batid ko iyon. Pati nga si Dr. Rizal ay nagsulat din tungkol sa baybayin sa Kabanata 25 ng nobela niyang Noli Me Tangere. Tinawag lang iyon ni Ibarra na hieroglipiko, at hindi binanggit ni Pilosopo Tasyo na sa baybayin siya sumulat. Bagamat tinanong siya ni Ibarra kung saang wika siya sumusulat, at sagot ni Pilosopo Tasyo ay sa Tagalog.”

Narinig pala sila ng kapitbahay nilang si Magda, “Paano naman ang mga hindi batid kung ano iyang baybayin, tulad ko, tulad ng henerasyon ng mga kabataan ngayon? Hindi na iyan itinuturo, o kung may magturo man, ay di sineseryoso sa mga eskwelahan.”

Sinagot siya ni Simon, “Iyan ang dahilan kaya nais kong maglathala ng pahayagang Baybayin - ang buhayin ang panulat na Baybayin sa ating bansa, at mabalik-aralan natin ang panulat ng ating mga ninuno. Isa pa, ito’y kampanya rin upang isabatas ang muling pagsusulat ng baybayin, tulad halimbawa, lagyan ng baybayin ang mga karatula sa daan, gaya ng pangalan ng mga lansangan.”

“Magandang mungkahi,” sabi naman ni Ingrid, “Alam n’yo, sang-ayon ako sa mungkahi mo, Simon. Natutunan ko ring magsulat ng baybayin sa aking Ingkong, at kay-inam kung matupad ang plano mong maglathala ng pahayagang Baybayin. Kung matutuloy ang balak mong iyan, tutulong ako sa paghahanap ng pondo para sa dyaryo. Sa totoo lang, maraming mag-aambag diyan. Tulad ko, ‘yung mga tulang sinulat ko sa baybayin ay ipapasa ko sa iyo. Pati sa pamamahagi o kaya’y magbenta ng pahayagang Baybayin ay tutulong ako. Tiyak, patok iyan.”

“Maraming salamat,” ani Simon. “Nais ko munang isulat ang papel hinggil diyan at makakumbinsi ng mag-aambag, tulad mo, upang sadyang maipalaganap natin ang ating katutubong panulat. Balak ko nga, bukod sa paghahanap ng pondo upang mailathala iyan, ay maisalin ko ang mga tula nina Rizal at Bonifacio sa panulat na baybayin.”

“Magandang plano iyan. Ako naman ay yaong kasaysayan ng ating bansa, pati na pagkabayani ni Lapulapu, ay isusulat ko sa baybayin,” ani Mulong. “Aba’y magagamit na natin ang ating natutunan kay Titser Beth na nagturo sa atin ng baybayin nang tayo’y nasa hayskul pa lamang. Na pati sa panliligaw sa klasmeyt nating si Lisa ay ginamit ko, kaya niya ako sinagot. Pati mga anak namin, alam kung paano magsulat sa baybayin.”

“Sulatin mo na, Simon, ang papel, at magandang makapagpatawag ka ng pulong sa mga interesado, tulad ng pamilya ko,” ani Ingrid, “kung paano kami makakatulong sa pagpapalaganap ng dyaryo.”

“Bigyan n’yo lang ako ng kaunting panahon upang maisulat kung bakit dapat maglathala ng pahayagang Baybayin. At ‘yung pulong, sa susunod na Sabado ba libre kayo? Alauna ng hapon, sa tapat ng bahay, magpulong tayo. Ayos ba sa inyo?”

“Ayos iyan. Pati mga anak kong nakakaunawa ng Baybayin ay aking isasama. Kita-kits sa Sabado. Sana’y matuloy ang pulong.” Ani Mulong.

“Kami rin ng aking mga anak, dadalo.” Sabi naman ni Ingrid.

MARA AT LITA

MAGANDA ANG PLANO NINA SIMON, MARA. NAIS KASI NILANG MAGLABAS NG ISANG PAHAYAGANG BAYBAYIN.

WOW! OKAY IYAN, LITA. KAILANGAN TALAGA NATING MAGKAROON NG GANYANG DYARYO PARA MAUNAWAAN NG KASALUKUYAN ANG LUMANG PANULAT NG ATING MGA NINUNO.

BUTI NA LANG, NATURUAN AKO NI INAY NG PANULAT BAYBAYIN NOONG BATA PA KAMI NINA LINA.

KUNG SAKALI, LITA, TULUNGAN NATIN SILA, DAHIL SARILI NATING KULTURA IYAN. KUNG SAKALI NGA, MAGLABAS DIN TAYO NG LIBRO NG TULA NATING NASUSULAT SA BAYBAYIN.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hunyo 1-15, 2019, pahina 18-19.