Linggo, Marso 22, 2020

Hibik sa World Water Day


Hibik sa World Water Day

Hibik sa World Water Day nitong manggagawa't dukha:
Ibaba ang presyo ng tubig! Ibaba! Ibaba!
Bakit pinagtubuan ang likas-yaman ng bansa?
Ito'y serbisyo, di negosyo ng tuso't kuhila!
Karapatan ito ng tao, ng lahat, ng madla!
Subalit inaangkin ito ng ilang maykaya
Ang tubig na'y ninenegosyo ng kapitalista
Waring ito'y likas-yamang inari ng burgesya
Oo, pag-aaring nagpapayaman sa kanila
Raket ng mga kuhila't dusa naman sa masa!
Lahat may karapatan sa tubig. Inyo bang dinig?
Dapat sinumang umangkin nito'y ating mausig!
Winaglit na ba ang ating karapatan sa tubig?
At dahil ito sa kapitalismong bumibikig?
Teka muna, ang bayan ay sa tubig nakasandig!
Espesyal ang tubig sa ating bawat mamamayan
Ramdam nilang pag nagmahal ito'y dagok sa tanan
Di ito dapat magmahal, tao'y pahihirapan!
Ang tubig ay para sa lahat, sa dukha't mayaman
Yamang tubig na di dapat inaari ninuman!

- gregbituinjr.
03.22.2020

Biyernes, Marso 20, 2020

Ang maglingkod sa bayan


ANG MAGLINGKOD SA BAYAN

"The most fulfilling life is the life in service of others." ~ Edgar Jopson

mabuhay ka, Edgar Jopson, sa iyong sawikain
na sa pakiwari ko sa bayan ay tagubilin
magandang prinsipyong nararapat lamang yakapin
pagkat di makasarili, maganda ang layunin

iyan din ang panuto sa nagisnang paaralan
mula elementarya, hayskul hanggang pamantasan
maglingkod, di sa sarili, kundi sa kapwa't bayan
di magpayaman, kundi maglingkod sa sambayanan

sa Kartilya ng Katipunan, aral nito'y ambag
sa unang taludtod pa lang nito'y mapapapitlag
buhay na di ginugol sa layuning anong rilag
ay kahoy na walang lilim o damong makamandag

hanggang ngayon, aral na iyan ay magandang gabay
nang magkaroon ng kabuluhan ang iwing buhay
kaya ayokong nakatunganga o nakatambay
magsikhay, di sa sarili, kundi layuning lantay

"Iisa ang pagkatao ng lahat," itong sabi
ni Gat Emilio Jacinto, bunyi nating bayani
kaya sa buhay na ito sa bayan ay magsilbi
buhay na may layunin, di maging makasarili

- gregbituinjr.
03.20.2020

Huwebes, Marso 19, 2020

Ang Hasik ng Katipunan, ang Buklod ng BMP, at ang KASAMA ng KPML

ANG HASIK NG KATIPUNAN, ANG BUKLOD NG BMP, AT ANG KASAMA NG KPML
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

May ninuno pala ang BUKLOD ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP) at ang dating KASAMA ng grupong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML). Ito ang HASIK ng KKK o Katipunan nina Gat Andres Bonifacio.

Sa aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, ay nabanggit ang pagbubuo ng Hasik na maihahalintulad sa pagbubuo ng Buklod ng BMP, at dating KASAMA (Kapatiran ng mga Sosyalistang Aktibistang Maralita), ng KPML na binago na't ginawa na ring Buklod na ibinatay sa BMP. Sa pahina 21 ng nasabing aklat ay nasusulat: 

25. - Sa papaanong paraan ginagawa ang pagkuha ng kasapi? - Sa bawa't pook ay nagtatayo ng isang wari'y lupon na kung tawagin ay "Hasik" na binubuo ng tatlo katao na parang tatlong tungko. Ang "Hasik" na ito ang siyang sa inot-inot ay nanghihikayat upang may sumapi sa "Katipunan". Pagdamidami na ng mga kasangayon ay saka pa lamang itinatayo ang "Balangay" na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon. Ang mga "Hasik" na yaon ay di na ipinagpatuloy ng malapit na ang tangkang panahon sa paghihimagsik, pagka't ang mga taong baya'y halos naguunahan nang sila'y mapabilang sa "Katipunan".

Sa aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nalathala noong ika-150 kaarawan ni Gat Andres Bonifacio noong Nobyembre 30, 2013, pahina 21, ay nakasulat naman:

“Sa larangang pang-organisasyon, isinaayos ang balangkas ng kilusang lihim sa pamamagitan ng sistemang hasik o tatsulok. Ang “Hasik” na ito ang matiyagang nanghihikayat ng bagong miyembro ng Katipunan. Kapag marami-rami na ang kasang-ayon ay saka itinatayo ang “Balangay” na pinamumunuan ng isang lupon na ang mga tungkulin ay tulad din ng sa Kataastaasang Lupon.”

Ang pagbubuo ng Buklod ng BMP ay naisulat ng namayapang Ka Popoy Lagman sa akda niyang PAGKAKAISA na nalathala sa magasing Tambuli ng BMP noong Disyembre 1998. Halina't sipiin natin ang ilang bahagi nito:

"Dapat ay mas madali ang magbuo ng grupo o sirkulong pampulitika ng lima hanggang sampu katao sa bawat kompanya (tawagin natin na mga buklod) kaysa magbuo ng unyon na kinakailangang dumaan sa mga ligal at teknikal na proseso. Upang mapatampok ang pampulitikang tungkulin at katangian ng BMP, mas wasto at mas mahusay na ang magiging ispesyalisasyon nito ay ang pagbubuo ng network ng mga grupo o sirkulong pampulitika sa pinakamaraming kompanyang maaabot nito na mas nakatuon sa pampulitikang pagkamulat, pagkakaisa, pagkakaorganisa at pakikibaka ng masang manggagawa bilang uri."

"Oryentasyon ng mga buklod na ito ang aktibong paglahok sa pang-unyong pakikibaka nang hindi binabago ang prinsipal na diin sa pampulitikang pag-oorganisa. Bawat lider, organisador at aktibista ng BMP ay dapat magkaroon ng mga target na kompanyang tatayuan nila ng mga buklod. Dapat ay walang tigil ang araw-araw na pagbubuo ng mga buklod na ito hanggang sa malatagan natin ang mayorya ng mga kompanya sa buong bansa ng ganitong network ng sosyalistang pagkakaisang makauri bilang preparasyon sa paglubha ng krisis ng globalisasyon at pag-igpaw ng kilusan ng uring manggagawa sa antas ng pampulitikang pakikibaka."

Sa bahagi naman ng KPML, binuo noon ang KASAMA upang maipalaganap ang makauring pagkakaisa ng mga maralita bilang proletaryado at ng uring manggagawa sa kabuuan. Katatampukan ang KASAMA ng pag-oorganisa at pampulitikang pagmumulat. Ayon sa dokumentong Oryentasyon ng KASAMA: "Ang KASAMA ay isang pampulitikang grupo o sirkulo (mga 5-10 katao) ng mga mulat na maralita sa loob ng isang lokal na organisasyon at komunidad na kinikilusan ng KPML, o kaya'y mga indibidwal na maralitang wala pang organisasyon sa isang komunidad."

"Binuo ang KASAMA bilang katuwang ng KPML sa pagkokonsolida sa ating mga kinikilusang komunidad. Pagkat sila ang mga mulat (may mataas na pampulitikang kamalayan) na maralita sa loob ng kanilang mga lokal na organisasyon, pangungunahan nila ang kanilang samahan sa mga pagkilos sa loob at labas ng kanilang mga komunidad, at magsasagawa ng pagmumulat sa hanay ng kasapian at maging sa iba pang organisasyon at mga kalapit pang komunidad. Ang mga KASAMA ang siyang magiging gulugod sa pag-oorganisa at pagkokonsolida ng ating organisasyon at mga komunidad na kinikilusan."

Sa ngayon, napagpasyahan na ng KPML na mas mainam na gamitin ang Buklod, at pinalitan na ang katawagang Kasama bilang pagtalima sa atas ng BMP, kung saan kasaping organisasyon ang KPML, na magtayo ng Buklod sa mga komunidad ng maralita upang palakasin ang sosyalistang kilusan.

Maraming salamat sa Katipunan, at may pinagmanahan pala ang BMP at KPML bilang mga mapagpalayang organisasyon tungo sa pagtatayo ng lipunang walang pang-aapi at walang pagsasamantala ng tao sa tao.

Mga pinaghalawan:
aklat na "Kartilyang Makabayan: Mga Tanong at Sagot Ukol Kay Andres Bonifacio at sa KKK" na sinulat ni Hermenegildo Cruz, (inilimbag, 1922), pahina 22
aklat na “Andres Bonifacio: Buhay at Pakikibaka” na nilathala ng Bonifacio 150 Committee (B150C)
http://popoylagman.blogspot.com/2009/07/pagkakaisa-akda-ni-ka-popoy-lagman.html
http://kpml-org.blogspot.com/2010/10/ang-pagbubuo-ng-kasama.html

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Marso 16-31, 2020, pahina 18-19.

Sabado, Pebrero 22, 2020

Atake sa Senado: Sina Ka Eddie Guazon at Fr. Pete Montallana

Atake sa Senado
SINA KA EDDIE GUAZON AT FR. PETE MONTALLANA
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Kapwa kilalang lider sila ng kani-kanilang panahon. Kapwa sila may kaugnayan sa maralita. Pareho silang prinsipyado, determinado, palaban, kagalang-galang, magiting. Subalit pareho rin silang inatake habang nagsesesyon sa Senado habang ipinaglalaban ang mga maliliit at api sa lipunan. Ang isa'y tuluyang namatay at ang isa'y pinalad na nabuhay.

Si Ka Eddie Guazon ang unang pangulo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) na naitayo tatlo't kalahating dekada na ang nakararaan. Namatay siya habang nasa pagdinig ng Senado kaugnay sa mga nagaganap na demolisyon. Doon sa Senado ay inatake siya ng cardiac arrest habang pinabubulaanan ang testimonya ng isang pulis. Dinala siya sa Philippine General Hospital subalit hindi na siya umabot ng buhay.

Si Fr. Pete Montallana ay aktibo sa Save Sierra Madre Network Alliance, Inc. (SSMNAI) at sa Stop Kaliwa Dam (SKD) campaign. Nitong nakaraan lang, nabalitaan kong dinala siya sa ospital habang nasa pagdinig sa Senado kaugnay sa proyektong Kaliwa Dam na mahigpit din niyang tinututulan. Dinala siya sa klinik at sa kalaunan ay sa ospital, at siya'y inoperahan. Sa ngayon, siya'y nagpapagaling.

Hindi ko na naabutan pang buhay si Ka Eddie Guazon pagkat 1989 siya namatay. Subalit inipon ko ang mga kasaysayan ng KPML na inilagay ko sa blog na aking binuo. Pati ang kanyang mga larawang nalathala sa isang magasin ng pagpupugay sa kanya at ang nag-iisang kwadro ng kanyang litratong nasa tanggapan ng KPML ay aking nilitratuhan upang mailagay sa blog. Kaya pag kailangan ng kasaysayan ng KPML, datos, pahayag, sa blog ng KPML ito makikita. Ako naman ay napunta sa KPML bilang staff noong 2001 hanggang Mayo 2008. At muling nagbalik sa KPML bilang halal na sekretaryo heneral nito noong muling maglunsad ito ng kanyang pambansang kongreso noong Setyembre 16, 2018.

Una ko namang nakadaupang palad si Fr. Pete noong 2009 nang makasama ako sa 148-kilometrong aktibidad na tinaguriang "Lakad Laban sa Laiban Dam". Nagsimula ito sa bayan ng Gen. Nakar sa lalawigan ng Quezon, hanggang sa Maynila mula Nobyembre 4 hanggang 12, 2009. Alam din ni Fr. Pete na ginawa ko ang Filipino translation ng Laudato Si mula Hunyo 24, 2015 hanggang sa ito'y matapos noong Setyembre 16, 2015. Isinalin ko ito sa kahilingan ng mga nakasama ko sa Climate Walk mula Luneta hanggang Tacloban na sina Yeb Saño at Rodney Galicha.

Kilala ni Fr. Pete ang KPML kung saan ako ang kasalukuyang sekretaryo heneral. Nang malaman niyang KPML ako ay agad niya akong tinanong kung saang KPML ba ako. Isa kasi si Fr. Pete sa nagbuo ng grupong SILAI o Sikap-Laya, Inc., isang grupo ng maralita kung saan dito napunta ang ilang pamunuan ng KPML-National Capital Region and Rizal chapter (NCRR), nang ang mga lider nito'y nawala sa KPML-NCRR noong Setyembre 2012. Nasa Thailand ako noon nang mawala sila, at pagbalik ko sa Maynila'y nabalitaan ko na lang ang paghihiwalay. Nakita ko roon sa SSMNAI ang ilang dating lider ng KPML at Zone One Tondo Organization (ZOTO) na ngayon ay nasa SILAI.

Si Fr. Pete ay nakadaupang palad din ng aking asawang aktibo rin sa kilusang makakalikasan sa ilang pagtitipon. Kaya nabahala kami nang malaman namin ang nangyari sa kanya. Kung may pagkakataon ay dadalawin namin siya.

Sina Ka Eddie Guazon at Fr. Pete Montallana ay mga batikang lider. Maka-maralita. Makamasa. Ipinaglalaban ang karapatan ng maliliit. Ayaw nilang naaapi, ayaw nilang napagsasamantalahan ang mga maralita, at ang mga katutubo. Kapwa sila nasa Senado nang maganap ang mga insidenteng ikinamatay ng isa, at halos ikamatay ng isa pa.

Ito ang nakasaad sa talambuhay ni Ka Eddie Guazon sa artikulong may pamagat na Touched by his life: "On May 19, 1989, the urban poor lost a courageous and committed leader, Eduardo Guazon, Jr., who was then the national chairman of the Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), the largest urban poor aggrupation, died during a Senate Committee hearing on a spate of violent demolition operations. The urban poor leader suffered a cardiac arrest while vehemently objecting to the distorted testimony of a policeman and was proclaimed dead on arrival at the Philippine General Hospital. Even until death, Tatay (father) Eddie, as he was fondly called by his fellow urban poor, fought for the interest and the rights of the poor and would not let anyone trifle with truth and justice."

Ito naman ang nakasaad sa isang email na pinadala ng isang kasama sa pakikibaka: "Last Monday, Feb. 17, 2020, Fr. Pete was rushed to the hospital, after his blood pressure shot up to 180.  He was attending a Senate hearing on the Kaliwa Dam project, when he felt ill and was taken to the clinic and eventually rushed to the hospital.  He suffered a rupture in his blood vessel, and underwent emergency brain surgery yesterday, Feb. 18, 2020, at around 3:30 AM, at Our Lady of Lourdes Hospital in Sta. Mesa, Manila."

Dagdag pa: "Fr. Pete is still at the ICU and recovering.  He is conscious and responsive.  He is able to have short conversations, and is accepting visitors between 11:00 AM – 1:00 PM and 5:00 – 8:00 PM.  His blood pressure is still erratic, as of today Feb. 19, 2020, and he has been advised to stay at the ICU between 3-5 days, after which he can be transferred to a regular room.  From thereon, his situation will be evaluated on a daily basis."

Nawa'y lumakas at gumaling na si Fr. Pete sa kanyang karamdaman, at patuloy pa namin siyang makasama sa pakikibaka para sa maayos na kalikasan at upang hindi matuloy ang proyektong Kaliwa Dam na talaga namang malaki ang epekto sa kalikasan, sa kapaligiran, sa mga katutubo, sa lupaing ninuno, at sa ating bansa. Magpagaling po kayo, Fr. Pete, at marami pa tayong laban na dapat ipagwagi!

02.22.2020

Mga pinaghalawan:
http://kpml-org.blogspot.com/2009/05/touched-by-his-life-ka-eddie-guazon.html
email from Mr. Jaybee Garganera of Alyansa Tigil Mina (ATM) na pinadala sa e-group ng Green Thumb Coalition

Miyerkules, Enero 29, 2020

Kwento - Magsabatas din ng National Liquid Waste Management ang pamahalaan


MAGSABATAS DIN NG NATIONAL LIQUID WASTE MANAGEMENT ANG PAMAHALAAN
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Mayroon nang National Solid Waste Management Commission na naitatag ang pamahalaan. Layunin nitong magpatupad ng pambansang patakaran para sa mandatoryong paghihiwalay ng basura sa pinagmulan at ang pagbabawas ng basura sa mga lokal na yunit ng pamahalaan. Itinatag ito sa pamamagitan ng Republic Act No. 9003, na kilala rin bilang Ecological Solid Waste Management Act of 2000. Bagama't may ‘of 2000’ ang batas, ito’y ipinatupad at nilagdaan noong Enero 26, 2001.” Ito ang pambungad na pananalita ni Mang Kanor sa pulong ng mga maralitang lungsod sa isyu ng kalikasan. “May tanong ba kayo?”

Nagtaas ng kamay si Ingrid, “Tanong ko lang po, kung may solid waste management hinggil sa paghihiwalay ng mga basura sa nabubulok at di nabubulok, di ba’t magandang may liquid waste management din na dapat pairalin ar isabatas?”

“Maganda ang katanungan ni Ingrid. Subalit maaari mo bang mas ipaliwanag pa sa amin ang iyong naiisip na iyan upang mas maunawaan pa namin,” ang sabi ni Mang Kanor.

“Tama, Ingrid, ipaliwanag mo’t bago lang sa pandinig ko iyan.” Sabi naman ni Pidyong.

“Ganito po iyon,” pagsisimula ni Ingrid. “Napakamahal na ng tubig galing sa gripo na binabayaran natin. Ang tubig pang-inom na iniinit pa natin, ang pampaligo, ang panghugas ng pinggan, ang tubig sa paglalaba, ang panglampaso sa sahig, ang pambuhos sa inidoro, ay pawang galing lahat sa gripo, malinis na tubig. Gayong pwede namang pambuhos sa inidoro at panglampaso sa sahig ang tubig ulan galing sa mga alulod. Kailangan lang nating may paglalagyan ng mga iyon. Sobra-sobra ang tubig ulan, nagbabaha pa nga, gayong libre lang ang tubig ulan. Iyan po ang sinasabi kong dapat mayroon din tayong batas hinggil sa liquid waste management upang nagagamit ang mga libreng tubig ulan.”

Patango-tango lang ang mga dumalo sa solid waste management.

Nagsalita si Pidyong, “Sang-ayon ako sa ganyang mungkahi. Pag nagbagyo ay bahang-baha sa kalsada ngunit hindi naman natin magamit ang baha dahil marumi. Pwede iyan sa inidoro basta salain, walang basurang babara sa ating mga inidoro. Distilled water ba ang tubig-ulan at maaari ba sa sasakyan tulad ng dyip na pinapasada ko?”

“Ayon sa pananaliksik, distilled water ang tubig ulan, subalit ingat pa rin sa paggamit nito sa makina ng sasakyan. Kung panlinis ng kotse, pupwede. Itanong natin iyan sa mga eksperto sa sasakyan.” Ani Ingrid. 

“Nagtanong si Ingrid na lumalabas ay isa nang mungkahi. Sino pa ang sususog o nais magdagdag?” Tanong muli ni Mang Kanor.

Nagtaas ng kamay si Kulas, “Sang-ayon ako kung sa mga lalawigan gagawin ang liquid waste management o yaong pagsalo ng tubig ulan. Mahirap kasi sa lungsod, pag naihian ng daga ang bubong, sasama sa tubig ulan sa alulod ang ihi. Ingat pa rin sa lestospirosis.”

Muling nagsalita si Ingrid, “Nabanggit ni Mang Kanor ang National Solid Waste Commission. Subalit wala naman tayong National Liquid Waste Commission na mamamahala naman sa mga tubig na di naman nagagamit ng tama, tulad nga ng tubig ulan, bagamat may Philippine Clean Water Act of 2004 (Republic Act No. 9275) na tayo.”

Nagsalita rin si Kulas, “Mungkahi ko, Ingrid, magsulat tayo ng petisyon hinggil sa iyong mungkahi at ipanawagan natin iyan sa ating mga mambabatas. Dapat lang tayong magkaisa at kumilos upang may ginagawa naman ang mga tutulog-tulog nating mga mambabatas.”

“Kaya ibig sabihin,” ani Mang Kanor, “hindi lang solid waste ang ating pagtutuunan ng pansin, kundi pati na liquid waste. Tama ba?”

“Tama po, Mang Kanor,” tugon naman ni Ipe na isa rin sa mga dumalo. “Kausapin din natin ang iba’t ibang samahang makakalikasan, tulad ng EcoWaste Coalition, Green Convergence, Ban Toxic, Philippine Movement for Climate Justice, Saniblakas ng Inang Kalikasan, at marami pang iba tungkol sa gagawin nating petisyon upang makatulong.”

“Mahaba-haba ring laban ito,” ani Mang Kanor, “Pati Kongreso at Senado ay ating kausapin sa ating panukala. Ayos ba sa inyo? Sana, Ingrid, ay masulat mo na ang mungkahi at magawa na ang petisyon.”

“Opo, susulatin ko po kaagad ang mungkahi bilang batayan ng ating petisyon, at sana po ay magtulong-tulong po tayo.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Enero 16-31, 2020, pahina 18-19.

Martes, Enero 28, 2020

Dapat climate resilient ang On-Site, In-City or Near-City Resettlement Bill

DAPAT CLIMATE RESILIENT ANG ON-SITE, IN-CITY OR NEAR-CITY RESETTLEMENT BILL
Maikling sanaysay at saliksik ni Greg Bituin Jr.

May mga nakasalang na panukalang batas sa Senado at Kongreso hinggil sa relokasyon ng mga maralita na on-site (ang relokasyon ay sa mismong kinatitirikan ng kanilang tahanan), in-city (ang relokasyon ay sa loob lang ng lungsod kung saan sila naroon) or near-city (sa pook na katabi ng kinapapaloobang lungsod). May Senate Bill si Senadora Grace Poe (SBN 582) at Senadora Risa Hontiveros (SBN 167).

Mayroong katumbas na panukalang batas sa Kongreso sina Rep. Kiko Benitez (HB00042), Kit Belmonte (HB00156), Alfred Vargas (HB00236), Yul Servo (HB03227), Francis Abaya (HB04245), at Rufus Rodriguez (HB02564).

Sa ating Saligang Batas ay nakasaad sa Seksyon 9 at 10 ng Artikulo XIII ang karapatan sa pabahay. Dahil dito'y naisabatas ang Republic Act 7279 o Urban Development and Housing Act (UDHA). Subalit makalipas ang halos tatlong dekada, hindi pa rin ganap na naisasakatuparan ang disente at abotkayang pabahay sa maralita. Tinatayang nasa 6.8 milyon ang backlog sa housing sa taon 2022.

Dahil dito, nangangailangan pa rin ng pabahay ang maraming maralita. Kaya nagsulputan ang mga planong on-site, in-city at near-city na resettlement o relokasyon ng pabahay. Subalit sa kanilang mga panukala, kailangan itong pag-aralan pang mabuti dahil hindi sapat ang on-site, in-cty at near-city na pabahay kung binabaha ang lugar tulad sa Malabon at Navotas.

Dapat kahit ang mga panukalang batas sa pabahay ay maging climate resilient, batay sa adaptation at mitigasyon, na dahil may mga senaryo nang lulubog ang maraming lugar sa taon 2030 pag hindi naagapan ang climate change na nagaganap. Ayon sa mga siyentipiko, dapat na masawata ang lalo pang pag-iinit ng mundo, na huwag itong umabot sa 1.5 degri Centigrade, dahil kung hindi maraming lugar ang lulubog sa tubig. Basahin nyo at pag-aralan ang ulat ng UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change), at ng IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), na noong Oktubre 2018 ay nagsabing may labingdalawang taon na lang tayo upang masawata ang 1.5 degri C. Dahil kung hindi, lulubog ang maraming lugar. Ibig sabihin, sa taon 2030 ay baka lumubog na ang maraming bansa sa tubig.

At pag nangyari ito, na lumubog halimbawa nang halos anim na talampakan ang mga lugar dulot ng 1.5 degri C na lalo pang pag-iinit ng mundo, ano pang esensya ng on-site at in-city relocation? Titira ka pa ba sa on-site relocation na ibinigay sa iyo kung alam mo namang lulubog ito?

Ang dapat pag-aralan, pagdebatihan, at isabatas ay ang isang Public Housing Act, kung saan ang pabahay ay hindi pribadong pag-aari kundi babayaran lang ang gamit nito, hindi upa.

Ang mga pag-aaral na ito hinggil sa klima at pabahay ay mula sa pakikipagtalakayan ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) sa mga grupo tulad ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). May mga mapa pang ipinakita kung ano ang mga lugar na lulubog sa ganitong taon pag hindi binago ng mga mayayamang bansa ang kanilang paggamit ng enerhiya. Pag patuloy pa sila sa paggamit ng coal-fired power plants at mga enerhiyang mula sa fossil, lalong mag-iinit ang mundo, at pag lumampas na tayo sa limit na 1.5 degri Centigrade, hindi na tayo makakabalik pa sa panahong mababa sa 1.5.

Kaya dapat maipasok din sa mga panukalang batas sa pabahay na mabago na rin ang ating sistema ng enerhiya, at huwag nang umasa pa sa fossil fuel kundi sa renewable energy.

Kailangang maging aktibo rin tayong maralita sa usapin ng klima, climate change at climate justice, at manawagan tayo sa mga mayayamang bansa na bawasan na ang paggamit ng coal plants at gumamit na tayo ng renewable energy.

Sa madaling salita, dapat nakabatay din sa usaping pangklima ang on-site, in-city, at near-city resettlement bill. Para kung sakaling lumubog na ang mga bahaing lugar, may opsyon ang mga maralita. Hindi na uubra ang on-site relocation sa lulubog na mga lugar. Baka hindi na rin umubra ang in-city at near-city relocation sa kalaunan. Dapat ay climate resilient na batas para sa pabahay ang dapat pagtuunan ng pansin ng mga mambabatas.

* Unang nalathala sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Enero 16-31, 2020, pahina 8-9

Lunes, Disyembre 30, 2019

Kwento - Bata pa'y mag-ipon na sa tíbuyȏ


BATA PA’Y MAG-IPON NA SA TÍBUYÔ
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nag-uusap ang ilang matatanda sa barangay na iyon hinggil sa kinabukasan ng kanilang mga anak.

Ani Igme, “Kaya hindi ako hirap sa pagpapalaki ng aking mga anak ay maaga ko na silang tinuruang mag-ipon sa tíbuyȏ. Noong ako’y nasa lalawigan pa’y pumutol na ng tatlong biyas ng kawayan at nilagyan ng butas na pagpapasukan ng barya para sa tatlo kong anak upang bata pa lamang ay matuto nang mag-ipon. Subukan n’yo rin sa inyong anak.”

Sumagot si Ines, “Ang tíbuyȏ naman ng aking anak ay gawa sa bao ng niyog na binarnisan. Bigay iyon ng kanyang mamay Tura sa kanya.”

Nagtataka si Inggo, “Ano ba iyang tíbuyȏ na iyan? Para rin ba iyang alkansiya?”

Agad tugon ni Igme, “Ang tíbuyȏ ang taal na wikang Filipino sa salitang Kastilang alkansya. Napag-uusapan namin iyan upang tumimo sa kaisipan ng mga bata ang kahalagahan ng pag-iipon habang bata pa.”

Si Inggo, “Mabuti pala’t may sariling salita tayong katumbas ng salitang Kastilang iyon. Ngayon ko lang iyon nalaman.”

Sumabad si Issa na kanina pa nakikinig sa kanilang usapan. “Dapat ay maisama sa kurikulum ng mga bata sa eskwelahan iyang pag-iipon na iyan, upang bata pa’y malaman na nila ang halaga ng may naipon, kahit na sa munting alkanyang tinatawag n’yong tibuyȏ. Bale parang Batas na Mag-ipon sa Tíbuyȏ Act of 2019. O kaya ay isama na sa pag-aaralan ng Grade 1, o sa elementarya pa lang. Maglaan ng pondo ang pamahalaan para sa mga tibuyȏ ng mga batang mag-aaral.”

“Ibig sabihin ba, Issa,” ani Inggo, “dapat mawala na ang kaisipang paglaki nila ay mangangamuhan sila sa sinumang mayayaman? Di ba’t kaya sila pinag-aaral ay upang magkatrabaho sila ng maayos at kumita ng maayos? Kaya ang pag-iipon habang maaga pa ay dapat matutunan na nila? Baguhin ang nakagisnang kultura? Tama ba?”

Sumagot si igme. “Hindi pa iyan kaisipang Tsino na magnegosyo upang yumaman, kundi sa batang kaisipan nila’y matuto na silang mag-ipon at pahalagahan ang mga pinaghirapan ng kanilang magulang upang sila’y mapag-aral. Sa ganoon pa lang. Ibig sabihin, ‘yung baon nilang pera ay huwag nilang ubusin kundi magtira upang may maisuksok sa tíbuyȏ na balang araw ay magagamit nila. Kung singkwenta pesos ang baon  nila, ‘yung ikapu roon o limang piso ay isuksok nila sa tíbuyȏ.”

“Magandang panukala iyang sinabi ni Issa. Magsabatas ng Mag-ipon sa Tíbuyȏ Act of 2019. Ang tanong ay paano maipaabot sa mga kongresista iyan upang isabatas?” Sabi ni Ingrid na kanina pa nakikinig.

Maya-maya'y napadaan ang pitong anyos na anak ni Aling Ingrid na may dalang isang biyas ng kawayan. "Inay, patulong po at bibiyakin ko ang aking tibuyo at puno na po. Nais ko pong bumili na ng bagong sapatos dahil nakanganga na po ang swelas ng sapatos ko."

“Aba’y mahusay pala ang iyong anak at may ipon. May pambili na ng sapatos. Teka, at tulungan na kita.” At kinuha ni Igme ang kanyang gulok na nakasukbit sa baywang. Galing siya kanina sa bukid at nagbiyak ng niyog para sa kanyang mag-iina.

Nabiyak na ang tibuyo at marami roon ay lilimampisuhin at may sasampuing barya. Binilang ni Ineng at umabot iyon ng pitong daang piso. “Inay, samahan mo akong bumili ng sapatos, ha? Pamasko ko na rin po sa sarili ko. Ibibili ko na rin ang kapatid kong si Ian ng sapatos.”

“Oo, anak, mamayang hapon, bibili tayo.” Sabi ni Ingrid sa anak, at humarap muli sa mga kapitbahay. “Palagay ko, hindi lang dapat gawing batas sa bansa iyang pag-iipon sa tibuyo kundi gawin ding patakaran sa mga paaralan. Ano sa palagay n’yo?”

Sumagot si Igme, “Mas mabuti pa’y magsulat ako ng petisyon at ipakalat natin, hindi lang sa ating kapitbahayan, kundi sa pinapasukan din ng ating mga anak, hanggang maipaabot natin sa pamahalaan. Ayos ba iyon sa inyo?”

“Sa barangay din,” Ani Inggo. “Pag nagawa mo na ang petisyon ay magpatawag na kayo ng pulong upang magkatulungan. Maaari sa tapat ng bahay ko ang pulong sa Sabado, ikaapat ng hapon. “

Sumabad si Issa, “Magsulat na rin ng imbitasyon at ipapamahagi ko sa ating mga kapitbahay. Pati mga amiga ko ay papipirmahin ko na rin at kakatulungin ko sa ating petisyon.”

“Sige,” ani Igme. “Magkita-kita tayo sa pulong sa Sabado.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Disyembre 16-31, 2019, pahina 18-19.