Biyernes, Agosto 20, 2021

Si Miss Gina Lopez, Environmentalist

SI MISS GINA LOPEZ, ENVIRONMENTALIST

dalawang beses ko lang siyang nakita ng personal
una'y sa loob ng bulwagan ng D.E.N.R.
kung saan niralihan namin ang kanyang tanggapan
pinapasok kami't mga isyu'y pinag-usapan

ikalawa'y sa labas ng D.E.N.R., nang dumamay
sa mga taga-Greenpeace na iginapos ang kamay
nang si Miss Gina Lopez ay di na pinasang tunay
ng Commission of Apointments sa pwesto niyang taglay

at ngayong araw, siya'y naalala ko't ng tao
sapagkat ngayon ang ikalawang anibersaryo
ng kanyang pagkamatay, isang dakilang totoo
siyang naglingkod ng mahusay bilang sekretaryo

taospuso akong nagpupugay, Miss Gina Lopez
kaygaling mong pinuno ngunit nawalang kaybilis
inspirasyon sa henerasyong parating, paalis
maraming salamat sa paglilingkod sa bayang hapis

- gregoriovbituinjr.
08.19.2021

* litrato mula sa Greenpeace

Bukrebyu: Ang Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K. Santos

BUKREBYU: ANG BALARILA NG WIKANG PAMBANSA NI LOPE K. SANTOS
Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tuwang-tuwa akong nabili ang aklat na Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K. Santos. Bihira lang ang magkaroon ng mahalagang aklat na ito, na sa madalas kong paglilibot sa mga book store ay wala nang makikitang ganito. 

Buti na lamang at muli itong inilathala ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) sa pakikipagtulungan sa Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCCA) noong 2019 bilang isang proyekto sa Aklat ng Bayan. Ang Aklat ng Bayan, ayon sa aklat, "ay isang pangmatagalang proyekto ng KWF na layuning isulong ang "Aklatan ng Karunungan" (Library of Knowledge) na magtatampok sa Filipino bilang wika ng pagkatha at saliksik."

Nabili ko ang aklat na ito mula sa katas ng isa kong artikulong inilathala ng Cultural Center of the Philippines (CCP) sa kanilang publikasyong Ani, kaya sa pagdalaw ko sa makasaysayang Solidaridad Bookshop sa Ermita, Maynila ay hindi ko na pinakawalan pa ang aklat na ito. Dahil naisip kong bihira lang ang nagkakaroon ng ganitong aklat. Nabili ko ang aklat noong Hunyo 3, 2021 sa halagang animnaraang piso (P600.00).

Ang sukat ng nasabing aklat ay 7" x 10" at ang kapal nito ay 1 at 1/4". Naglalaman ito ng mga pahinang Roman numeral na 42 at Hindu Arabic numeral na 496, na sa kabuuan ay 538 pahina.

Pinasimulan ang aklat sa mahabang talakay ni Galileo S. Zafra, na pinamagatang "Si Lope K. Santos at ang kanyang Palatuntunang Pangwika" mula pahina XI hanggang XLI. Dito'y tinalakay rin niya ang talambuhay ni LKS hanggang sa isulat nito ang Balarila ng Wikang Pambansa.

Ang Unang Bahagi ng aklat ay binubuo ng mga sumusunod na kabanata:
I. Balarila ng Wikang Pambansa, p.8
II. Ang Palatitikan, p.12
III. Ang mga Pantig, p.23
Iv. Palabuuan ng mga Salita, p.28
V. Mga Sangkap ng Pananalita, p.35
VI. Ang Palagitlingan, p. 40
VII. Ang Palatuldikan, p. 66
VIII. Ang Baybaying Pilipino, p. 95
IX. Ang mga Pang-angkop, p. 105

Ang Ikalawang Bahagi naman ay binubuo ng mga sumusunod na kabanata:
Ang Palasurian (Analogy), p. 111
X. Ang mga Pantukoy, p. 112
XI. Ang Pangngalanp. 120
XII. Ang Pang-uri, p. 167
XIII. Ang mga Panghalip, p. 234
XIV. Ang Pandiwa, p. 253
XV. Ang Pandiwari, p. 397
XVI. Ang Pang-abay, p. 402
XVII. Pang-ukol, p. 444
XVIII. Ang Pangatnig, p. 451
XIX. Ang Pandamdam, p. 470

Sa dulo ng aklat, mula p. 476 ay may kabanatang Mga Dagdag na Panutuhan, kung saan kasunod niyon ang Appendix A, B, at C.

Mapapansing mahahabang pahina ang inukol sa pagtalakay sa Kabanata XII na may 67 pahina at sa Kabanata XIV na may 144 pahina, patunay ng pinag-ukulan ng panahon at pananaliksik ang mayabong na pagtalakay hinggil sa Pang-uri at Pandiwa. Bagamat ang ibang maiikling kabanata ay kasinghalaga rin naman ng mga nabanggit.

Sa mga pagtalakay ay nagbibigay ng halimbawa si LKS upang mas magagap pa ng mambabasa o mag-aaral ng wika kung paano ba ito ginagamit.

Isa sa mga nagustuhan ko ang pagtalakay sa Titik m ng Kabanata VI hinggil sa Palagitlingan, na tumutukoy sa paggamit ng gitling sa panlaping ika (na madalas ay mali ang pagkakagamit ng ilan nating kababayan sa kasalukuyan, tulad ng ika-5 ay nilalagyan ng gitling kapag ginawang salita, ika-lima, na mali).

(m) Kung gamit sa pagbilang ng mga nagkakasunud-sunod sa hanay, at ang bilang ay di mga salita kundi mga titik-bilang o tambilang (numero-figure). Gaya ng: 

ika-8 ng umaga; ika-10 n.t.; ika-11 n.g.
ika-28 ng Pebrero; ika-13 ng Agosto; ika-25 ng Disyembre
tuntuning ika-4, kabanatang ika-12; ika-20 pangkat

Kung ang mga bilang ay salita, pinagkakabit na nang walang gitling. Gaya ng:

ikawalóng oras; ikasampú't kalahati; ikalabing-isá
ikadalawampú't walo ng Pebrero; ikalabintatló ng Agosto
tuntuning ikaapat; kabanatang ikalabindalawá

Mapapansing ginamitan pa niya ng tuldik ang mga halimbawa. Sadyang pinag-ukulan ng pansin ang paggamit ng gitling na binubuo ng dalawampú't siyam na pahina.

Sa kabuuan, ang aklat na ito ay isang kayamanang maituturing ng tulad kong makata't manunulat upang lalo pang mapahusay ang pagsusulat ng mga kwento, sanaysay at tula

Ibahagi natin ang mga kaalamang ito. Inirerekomenda ko ito sa mga mag-aaral, mga manunulat, kwentista, mandudula, kompositor, makata't mananalaysay, mga mananaliksik sa wika, at sa kapwa palaaral sa wikang pambansa. At ang munting pagtalakay na ito'y isa nang ambag at magandang pambungad ngayong Agosto bilang Buwan ng Wika.

08.20.2021

Huwebes, Agosto 19, 2021

Ang estado

ANG ESTADO

napaka-teyoretikal ng mga pag-usisa
ano ba ang estado o yaong pamamahala
ng isang teritoryo, rehiyon, o kaya'y bansa
o pangkat ng mga taong nabuhay ng malaya

anong kasaysayan ng Atlantis, ayon kay Plato
bakit nga ba ito ang ideyal niyang estado
si Engels naman, sinuri'y pag-aaring pribado
pati na pinagmulan ng pamilya't ng estado

ang isa pa'y ang Estado't Rebolusyon ni Lenin
hinggil sa estadong dapat pag-aralang taimtim
anong kakapal ang mga librong dapat basahin
nakakatuwa kung buod nito'y malaman natin

anong mga nangyari sa primitibo komunal
bakit nawala't lipunang alipin ang umiral
bakit panginoong maylupa'y naghari sa pyudal
paanong lipuna'y binago ng mangangalakal

bakit ang aring pribado'y ugat ng kahirapan
bakit laksa'y mahihirap, mayaman ay iilan
bakit may inaapi't pinagsasamantalahan
paano itatayo ang makataong lipunan

paano sumulpot ang mga uri sa estado
bakit may watawat, pulis, teritoryo't husgado
paano sumulpot ang diktadura't ang gobyerno
anong halaga ng pakikibaka ng obrero

mga inaral na ito'y ibahagi sa masa
lalo't inaasam nila'y karapata't hustisya
paano kamtin ang lipunang para sa kanila
kung saan pantay, parehas at patas bawat isa

- gregoriovbituinjr.
08.19.2021

Timba't tubig

TIMBA'T TUBIG

dapat mag-ipon, nawawalan ng tubig sa gabi
upang may maipambuhos sakaling mapatae
at may maibanlaw sa sinabunang kilikili
ma-ipon din ng tubig sakaling nais magkape

may ilang timba naman tayong mapapag-ipunan
kaya sa araw pa lang, punuin na ang lalagyan
at pag nagutom sa gabi'y magluluto sa kalan
dapat may tubig sa pagluluto't paghuhugasan

anupa't tubig ay buhay na kailangan natin
sa araw-araw nating pamumuhay at gawain
maliligo, maglalaba, magluluto, kakain
kaya gamitin ng husay at huwag aksayahin

mumunting timbang sana'y di butas, ating kasama
upang maging maalwan ang buhay, di man sagana
maraming salamat sa tubig, ang buhay ng masa
ang mawalan ka ng tubig ay tunay na disgrasya

- gregoriovbituinjr.
08.19.2021

Kapanatagan

KAPANATAGAN

kapanatagan sa puso't diwa'y ramdam mong sukat
di sa pananahimik kundi sa pagiging mulat
panlipunang hustisya'y nakamit na ng kabalat
karapatang pantao'y pinaglalaban ng lahat

kaya naririto akong nagpapatuloy pa rin
sa niyakap na prinsipyo, mithiin, adhikain
pagtatayo ng lipunang makatao'y layunin
at sa puso't diwa ang kapanatagan ay kamtin

di ako tumatambay sa probinsya't nakatanghod
wala roon ang laban kundi narito sa lungsod
ayokong sayangin ang panahon kong nanonood
kung may isyung dapat ipaglaban ako'y susugod

di rin tatambay sa bakasyunan sa lalawigan
kung wala namang mga sakit na nararamdaman
di rin naman nagreretiro sa anumang laban
dapat lang ituloy ang nasimulan, mamatay man

bagkus sa pakikibaka'y walang pagreretiro
hangga't di maitayo ang lipunang makatao
wala pa ngayon ang kapanatagang pangarap ko
hangga't di maitayo ang lipunang makatao

- gregoriovbituinjr.
08.18.2021

Miyerkules, Agosto 18, 2021

Gawain ng panitikero sa kasaysayan

GAWAIN NG PANITIKERO SA KASAYSAYAN

pulos mga kathang isip lang ba ang binabasa
ng ating panitikero, makata't nobelista
di ba't bilang manunulat, alam din ang historya
ng bayan, magsulat man ng tula, nobela't drama

kasaysayan ng bansa't ng mundo'y dapat mabatid
sa bawat panitikerong di dapat nalilingid
paanong pang-aalipin ay tuluyang napatid
paanong mga bansa'y lumaya sa tuso't ganid

paano nasuri ang nakitang sistemang bulok
bakit sa diktadura, mga bayan ay nalugmok
bakit nahalal ang pinunong palamura't ugok
ang Boxer's Rebellion ba sa Tsina'y panay ba suntok

panitikero'y may gawain din sa kasaysayan
dapat inaral din ang Kartilya ng Katipunan
ang Liwanag at Dilim ni Jacinto'y natunghayan
pati kwento ng mga hari't sistemang gahaman

nakitang mali sa kasaysayan ay tinatama
sa paraang batid nila, nobela man o tula
kasaysaya'y sinapelikula o sinadula
o sa mga sanaysay man na kanilang inakda

kaya ako bilang makata at panitikero
pagbabasa ng historya'y ginagawang totoo
nakatagong lihim ay maipabatid sa tao
itula ang kasaysayan sa paraang alam ko

- gregoriovbituinjr.
08.18.2021

ATM - Automatic To Misis

ATM - Automatic To Misis

may A.T.M. na rin ako, Automatic To Misis
ibigay kay misis ang kinita ng walang mintis
ang mga kaperahang walang kulang, walang labis
daraan lang sa palad, mawawalang anong bilis

kaya pasasalamat sa pinasok na kampanya
ng aming samahang may kakulangan sa pinansya
ngayon dapat kumilos sa tinanggap na programa
at paghusaying epektibo ang kampanyang masa 

ganyan naman ang buhay-mag-asawa, may bigayan
lalo't marapat lang na si misis ang ingat-yaman
dahil kung ako lang, sa libro'y ubos agad iyan
na nasa isip lagi'y saliksik sa panitikan

pag may pera'y di ginagastos sa anumang bisyo
anong bait naman, aba'y di naninigarilyo
bihira ring mag-inom, pulos bili lang ng libro
tanging bisyo'y kumatha lang ng tula isa singko

kaya A.T.M. ko'y parang tibuyô o alkansya
doon ilagak ang anumang matanggap na kwarta
na ibig sabihin, kay misis agad iintrega
kaysa pera sa kamay ko'y parang bula't wala na

- gregoriovbituinjr.
08.18.2021