Martes, Setyembre 14, 2021

Kwento - Mataas na upa, sa iskwater tumira


MATAAS NA UPA, SA ISKWATER TUMIRA
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Baguhan lang sa Maynila si Igme. Galing siyang lalawigan at lumuwas lang ng Maynila upang maghanap ng trabaho. Nakahanap naman ng trabaho si Igme. Hindi sa pabrika kundi bilang magbabasura. Iyon bang kumukuha ng basura sa bahay-bahay at inilalagay sa trak.

Gaano lang ang sinasahod ni Igme sa isang buwan. Sapat lang sa pagkain, na minsan ay kulang pa nga. Paano na ang pambayad sa upa sa bahay? Noong una ay nakipisan muna siya sa pamilya ng kanyang pinsan noong bagong salta pa lang siya sa lungsod. Subalit tila kinaiinisan na siya ng asawa ng kanyang pinsan kaya nagpasya siyang mangupahan na lang. Kaytataas ng mga upa ng kwarto. Kaya nag-bed spacer muna siya. Kahit paano ay kaya pa niya ang upa. Hanggang manligaw si Igme sa isang may di gaanong kagandahang dilag na nagtitinda ng gulay sa palengke. Nagkaibigan sila hanggang sila’y ikasal. Hindi na mag-isa si Igme sa kanyang kama, at di na bed-space, kundi kwarto na ang kanyang inupahan bilang mag-asawa. Mahal na ang upa. Hanggang sa abutan sila ng pandemya. Nawalan sila ng trabaho nang mag-lockdown.

Nang lumuwag na ang lockdown, nagbalik siya sa pagtatrabaho bilang basurero, habang ang buntis niyang asawa ay hindi na makapag-tinda sa palengke. Subalit tumutulong sa asawa sa pamamagitan ng paglalabada. Hindi naman maganda ang kinikita nilang dalawa, kaya napilitan si Igme na maghanap ng mauupahang mas mura hanggang mayaya siya ng kanyang mga katrabaho na magtayo ng barungbarong na pansamantala nilang matitirahan sa malapit sa tambakan ng basura. 

Doon muna sila pansamantalang nagtirik ng tirahan kasama ang kanyang mga katrabaho. Doon sa tabi ng tapunan ng basura ay libre silang makatira dahil walang upa, walang maniningil sa kanila. Kaya doon sila nagtayo ng kanilang paraiso - isang munting barungbarong.

Libre ang paninirahan. Walang upa. Libre rin ang magkasakit dahil nasa tabi ng basurahan. Marahil ay ganyan ang kapalaran ni Igme at ng iba pang mahihirap na tulad niya. Ayaw nila ng hirap, tulad ng marami sa atin. Nais nila ng ginhawa, tulad ng marami sa atin.  Subalit dahil sa mahal na upa ng kahit maliit na kwarto na hindi kaya ng kanilang sinasahod, napilitan silang tumira sa iskwater, sa tabi pa ng tambakan ng basura. Naalala ko tuloy ang awitin ni Gary Granada na may pamagat na “Bahay.” Tila ganuon ang nangyari kina Igme. Nagtayo ng tagpi-tagping barungbarong na pinatungan ng bato.

Hanggang magkasarilinan ang mag-asawa at nagkausap.

“Hanggang kailan ba tayo titira rito, Igme?” tanong ni Teresa. “Dito ba natin palalakihin ang ating mga magiging anak?”

Nakatunganga sa kawalan si Igme. Hindi niya mawari ang kanyang kapalaran. Ang nasabi na lang niya sa kanyang asawa na aalis din sila doon kung makakaluwag-luwag na sila. Naisip niyang umuwi sa lalawigan, ngunit anong trabaho ang madadatnan niya roon kundi magsaka na mas mabigat na trabaho kaysa pagtatapon ng basura.

“Kailan ba tayo makakaluwag-luwag? Kakarampot lang naman ang sinasahod mo, kontraktwal ka pa. Hindi pa sigurado kung kailan ka mareregular sa trabaho mo?” ungkat muli ng kanyang asawa.

“Hindi ko alam, Teresa. Basta ang alam ko, aalis tayo rito. Ayoko rin namang itira ka rito. Basta makaluwag-luwag tayo, hahanap ako ng mas maayos-ayos na kwartong uupahan natin. Basta hindi mahal o mataas ang presyo. Baka mapunta na lang sa upa ang sahod ko at hindi na tayo makakain.” Ito na lang ang malungkot na nasabi ni Igme.

“Makakaraos din tayo.” Muling sabi ni Igme sa kanyang asawa. Tila baga pagbibigay ng pag-asa sa walang kapaga-pag-asang kinabukasan.

“Tara, mahal ko, matulog muna tayo. Mag-aalas-dose na pala ng hatinggabi,” ang nasabi na lang ni Igme habang nakatitig sa kawalan.

Umalingawngaw sa di kalayuan ang isang mahinang awitin sa radyo. Tila ba batid ni Gary Granada ang kanilang sinapit. Hanggang unti-unting nakatulugan ni Igme ang pakikinig.

“Isang araw, ako'y nadalaw sa bahay-tambakan
Labinlimang mag-anak ang doo'y nagsiksikan
Nagtitiis sa munting barong-barong na sira-sira
Habang doon sa isang mansiyon, halos walang nakatira

Sa init ng tabla't karton, sila doo'y nakakulong
Sa lilim ng yerong kalawang at mga sirang gulong
Pinagtagpi-tagping basurang pinatungan ng bato
Hindi ko maintindihan, bakit ang tawag sa ganito ay bahay?

Sinulat ko ang nakita ng aking mga mata
Ang kanilang kalagayan, ginawan ko ng kanta
Iginuhit at isinalarawan ang naramdaman
At sinangguni ko sa mga taong marami ang alam

Isang bantog na senador ang unang nilapitan ko
At dalubhasang propesor ng malaking kolehiyo
At ang pinagpala sa mundo, ang diyaryo at ang pulpito
Lahat sila'y nagkasundo na ang tawag sa ganito ay bahay.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Setyembre 1-15, 2021, pahina 16-17.

Biyernes, Setyembre 10, 2021

Nilay

NILAY

di ko matingkala ang kulay ng kaginhawahan
dapat nga bang mangasul ang kulay ng kalangitan
kayrami nang gamot ang sa loob ko'y nagsiksikan
habang mga paruparo'y naglipana sa tiyan

sa totoo lang, hindi masarap ang magkasakit
na nalalasahan ko'y mapapakla't mapapait
wala nang kahali-halina sa gabing pusikit
lalo't di na marinig ang nagsisiyapang pipit

araw-gabi'y patuloy pa rin kaming nagsusuob
kung saan ang aking mukha sa init nakasubsob
habang kinakapa ko anumang nasasaloob
sa prinsipyong tangan ay nananatiling marubdob

di kayang ligaligin ng sakit itong pagkatha
lalo pa't naririyang buhay ang mga salita
ang mga pluma man ay gumuguhit ng pagluha
subalit ang makata'y di titigil sa paglikha

- gregoriovbituinjr.
09.10.2021

Huwebes, Setyembre 9, 2021

Swab test

SWAB TEST

inaysolate ko na ang sarili o self-quarantine
lalo't iyan ang tagubilin ng doktor sa akin
dahil kanina'y nag-swab test, bibig at ilong man din
ang resulta nito'y tatlong araw pang hihintayin

maysakit, hirap, kaya nagpa-check up na kanina
sa ospital, iba ang pakiramdam ko tuwina
mga kinakain ko nga'y madalas kong isuka
Gatorade na pilit ininom, niluwa talaga

ngayon ko lang naranasan ang ganitong trangkaso
nang dahil sa banta ng COVID ay matindi ito
higit dalawang dekada ang huling trangkaso ko
sa pangangalaga ni Ina ay gumaling ako

naka-isolate ako sa isang silid sa bahay
habang tatlong araw pa ang resulta'y hinihintay
bawal makipag-usap, talagang nakahiwalay
sana resulta'y negatibo ang asam kong tunay

- gregoriovbituinjr.
09.09.2021

Miyerkules, Setyembre 8, 2021

Meryenda

MERYENDA

handa ni misis ay saging, mansanas, at rambutan
na batid nating pawang pampalakas ng katawan
may potasyum ang saging, pampatibay ng kalamnan
sa mansanas man ay may popular na kasabihan

tulad ng "rain, rain, go away, come again, another day"
ito nama'y "an apple a day keeps the doctor away"
rambutan nama'y Bitamina C ang binibigay
sa "dry lips and sprue mouth" ay kalunasan itong alay

nilitratuhan ang ebidensya bago kumain
lalo na't ang pakiramdam ko'y nilalagnat pa rin
dahan-dahan lang ang pagkain at mauubos din
meryendang pag-ibig ang may atas kung iisipin

pampalusog na prutas, pampalusog na meryenda
hiling ko'y bumalik na ang lakas ko't gumaling na

- gregoriovbituinjr.
09.08.2021

Martes, Setyembre 7, 2021

Di na inubo

DI NA INUBO

napansin kong inuubo ako pag nakahiga
kaya inom agad ng tubig nang ito'y mawala
kaya sinubukan kong umupo, di humilata
at di na dinalahit ng ubong kasumpa-sumpa

isang solusyon iyon na talagang natagpuan
tila himala itong di ko pa maunawaan
o baka naman agham ay may eksplanasyon diyan
ah, maraming salamat sa ganitong kalutasan

ayon sa datos ng thermometer, may lagnat pa rin
minsan, sinusuka lang ang anumang kainin
konting kain, busog agad, minsan ay nahihirin
nagsusuob, mainit na tubig ay lalanghapin

sana'y gumaling na sa sakit kong dinaranas
habang patuloy ang pag-inom ng mga tabletas
upang katawan ko'y lumusog, at ako'y lumakas
at sa anumang sakit ay talagang makaiwas

- gregoriovbituinjr.
09.07.2021

Lunes, Setyembre 6, 2021

Sa ika-75 kaarawan ng mahal kong ina

SA IKA-75 KAARAWAN NG MAHAL KONG INA

gaano pa man kalayo ang Benguet at Batangas
ay di ako nakalilimot bumati ng wagas
inang anong tatag sa kayrami niyang dinanas
inang gabay ng mga anak at palaging patas

maligayang ikapitumpu't limang kaarawan
sa iyo, mahal kong ina, aking pinanggalingan
nawa kayo ni Dad, nasa mabuting kalagayan
di nagkakasakit at maayos ang kalusugan

bata pa kaming magkakapatid, inalagaan
pinalaki kaming matuwid at may karangalan
pakikipagkapwa'y inukit sa puso't isipan
opo, tunay kayong gabay ng aming katauhan

kami ni misis ay naritong kayo'y naalala
at nagsisikap kamtin ang pangarap at pag-asa
maligaya pong kaarawan, mahal naming ina
nawa patuloy n'yong kamtin ang maraming biyaya

- gregoriovbituinjr.
09.06.2021

Linggo, Setyembre 5, 2021

Karamdaman

KARAMDAMAN

para bang dumapo sa akin ay kayraming sakit
nang dumating sa malamig, nanggaling sa mainit
lagnat, sipon, nagka-sore eyes pa pagdating sa Benguet
mabuti't narito si misis, may gamot na bitbit

dapat akong magpagaling, katawan ay sumigla
nagpapainit sa araw upang huwag manlata
ingat-ingat, huwag sanang COVID na nagbabanta
dahil sakit na iyon ay sadyang kasumpa-sumpa

tinitigan kong nakapikit ang umagang araw
habang nakadipa upang lumakas ang katawan
upang mainitan sa paligid na anong ginaw
nais magbawas, walang nilabas ng ilang araw

kapara ng Mulawin, mula sa araw ang lakas
bagamat wala akong naitatagong ugatpak
ang ninanais ko lamang ay gumaling nang sukat
nang marami pang magawa pag araw na'y ninikat

binigyan ni misis ng inhaler para sa sipon
at pinatakan pa ng eye mo ang sore eyes kong iyon
upang di makahawa, nag-dark glass buong maghapon
at naglagundi, biogesic, ascorbic, revicon

tubig na may asin ang pagwo-water therapy ko
pinangmumumog o kaya'y nilalagok ko ito
maya't maya, tanong ni misis, kumusta na ako
saka bibigyan ng gamot, parang nars na totoo

kami ni misis pag gabi'y suob ang gawa namin
kumukulong tubig na may turmeric, lalanghapin
habang nakatalukbong ng malaking telang satin
upang init ay di lumabas, tungo lang sa akin

bihira akong magkasakit, bihirang-bihira
ngunit pagdatal sa lamig, katawan ko'y nabigla
salamat kay misis, ang nars ko't sintang minumutya
alam kong ako'y gagaling sa kanyang pagkalinga

- gregoriovbituinjr.
09.05.2021