Biyernes, Oktubre 14, 2022

Kwento - Anong lamig ng katanghaliang tapat

ANONG LAMIG NG KATANGHALIANG TAPAT
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Makulimlim ang langit. Tila nagbabanta na naman ang malakas na ulan. Narinig nga ni Aling Ligaya sa radyo na may bagyong paparating.

“Hoy, Luningning,” sabi niya sa anak, “ipasok mo na ang mga sinampay at mukhang uulan na. Nangingitim na ang mga ulap. Itaas na rin natin ang mga gamit at baka magbaha, tulad ng naranasan nating Ondoy noon, na biglaan. Nagulantang na lang tayong basa na lahat ng ating kagamitan.”

Naalala pa niya ang mga nakaraan. Kung paanong dinaklot ng Ondoy ang kanilang kabuhayan, Setyembre 26, 2009, labingtatlong taon na ang nakararaan. Sinasabi ng mga eksperto na dahil dito’y nagbabago na nga ang klima. Habang noong Nobyembre 8, 2013 ay nanalasa ang Yolanda sa pinanggalingang lalawigan na higit limang libong katao ang namatay.

Kamakailan lang ay dumalo sila sa patawag na pag-aaral ng grupong Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ), kung saan tinalakay kung bakit nga ba nagbabago ang klima, at anong dapat nating gawin.

Naalala ni Aling Ligaya ang sinabi ng isang tagapagtalakay nito, na may mga usapan na sa pandaigdigang saklaw. “Nakikipaglaban at nagrarali tayo upang ipanawagan sa maraming bansa sa mundo na huwag nang paabutin pa sa 1.5 degree Celsius ang pag-iinit pa ng mundo. Noon ngang Okrubre 2018 ay sinabi na ng mga siyentipiko na labingdalawang taon na lang ang nalalabi upang ayusin natin ang mundo, kundi’y mapupunta na tayo sa tinatawag na ‘point of no return’ o hindi na tayo makakabalik sa dati. Baka lumubog na ang maraming isla. 2022 na, kaya walong taon na lang. Dapat tigilan na ang paggamit ng mga fossil fuel at pagsusunog ng coal, lalo na iyang nakakahumalingan nila ngayong natural gas, na lalong magpapalala sa pagbabago ng klima, at lalo pang pag-iinit ng mundo.”

Tinanong pa niya noon, “Ano pong dapat nating gawin, lalo na kaming mga maralita, na wala namang kakayahan upang makausap ang mga sinasabi ninyong lider ng mga bansa. Pagkain pa nga lang ay hirap na kami kung saan kukunin. Tapos, mananawagan pa kami ng climate justice?”

“Maganda ang tanong mo,” sabi ng tapapagtalakay, “Hindi totoo na dahil mahirap lang kayo ay wala kayong magagawa. Kung marami tayong sama-samang kikilos at mananawagan ng Climate Justice, at ang ating panawagang mag-shift na tayo sa renewable energy, mas maiparirinig natin ang ating tinig dahil sama-sama tayong nananawagan. Ang inyong pagdalo sa ating mga pagkilos ay malaking bagay na.” Tumango siya habang ramdam niya ang sagad sa butong lamig ng katanghaliang tapat.

Nasa gayon siyang pagmumuni nang naglagitikan na sa bubungan ang mga malalaking patak ng ulan. Kaluluto pa lang niya ng pananghalian ngunit hindi pa sila kumakain nang manalasa na ang bagyong Karding.

Binabaha pa naman ang kanilang lugar sa kaunting tikatik pa lamang. Barado na kasi ang kanal dahil sa mga basurang plastik, na kung kaya lang gawin ng pamahalaan ang tungkulin nito ay hindi sana sila binabaha. Iba pa ang usaping klima, na dahilan naman ay mga maruruming enerhiya.

“Nay, akyat na kayo dito sa ikalawang palapag ng bahay. Bumabaha na po!” Hinakot naman ni Aling Ligaya ang iba pang gamit upang dalhin sa itaas na silid. Buong tanghaling tapat na umulan. Mabuti’t tumila agad ang ulan at hindi nabuo ang kinatatakutang bagyo sa kanilang lugar.

Kinahapunan ay tinawagan si Aling Ligaya ng nagtalakay sa kanila noon hinggil sa klima. May pagkilos kinabukasan. Sumang-ayon naman si Aling Ligaya na isasama niya ang kanyang anak at ilang kapitbahay sa nasabing pagkilos.

Kinabukasan, sa tapat ng tanggapan ng Asian Development Bank (ADB), kasama ang ibang grupo, ay nakiisa sila sa panawagang huwag nang pondohan ng ADB ang mga dirty energy, tulad ng fossil fuel, coal at natural gas dahil palalalain lang nito ang pag-iinit pang lalo ng mundo,

Naging tagapagsalita ang kanyang anak na si Luningning, na nagsabi, “Saksi po ako sa mga nagaganap na pagbabago ng klima, dahil sa Ondoy at Ulysses, na kung ititigil ang pagpopondo sa mga fossil fuel ay baka bumuti pa ang ating kalagayan. Mag-shift na tayo sa renewable energy!”

Magaling nang magsalita ang kanyang anak, at nadama ni Aling Ligaya na mula sa puso at karanasan ang sinabi ni Luningning. “Tiyak magiging mabuting lider balang araw ang aking anak,” ang nasasaisip niya.

Natapos ang pagkilos, na ang nadarama ng kanilang kapitbahay ay pagmamalaki, dahil ang dalagitang tulad ni Luningning ay tulad ng isang bayaning pinaglalaban ang kinabukasan ng bayan at kanilang henerasyon.

Alam nila, mararanasan pa rin nila ang init ng katanghaliang tapat.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Oktubre 1-15, 2022, pahina 18-19.

Pagsirit ng pamasahe

PAGSIRIT NG PAMASAHE

Mayo, pamasahe pa ri'y nwebe
Hunyo, sampu na ang pamasahe
Hulyo, pamasahe'y naging onse
Oktubre, ang minimum na'y dose

upang madagdagan din ang kita
nilang tsuper na namamasada
gaano man kasakit sa bulsa
ng pasaherong hirap talaga

mga nangyari'y napakabilis
nang sumirit ang presyo ng langis
buti't masa pa'y nakakatiis
inis na'y di makita ang inis

galit na'y di makitang magalit
bagamat lihim na nagngingitngit
karapatan ay di maigiit
baka maridtag ng mga pangit

pamasahe na'y nagtataasan
ngunit walang magawa ang tanan
magtipid at magtiis na lamang
habang wala pa ring welgang bayan

- gregoriovbituinjr.
10.14.2022

Tatsulok



TATSULOK

napakahirap din sa pamilya ng mayayaman
na ang anak ay mahuli't makulong sa piitan
lalo na't nakuha'y kush o dwarf marijuana naman
halos isang kilo, milyon ang halaga, O, Bayan

anak ng Kalihim ng Katarungan ang nadakip
na marahil madaragdag sa kulungang masikip
lumaya kaya agad kung may perang halukipkip?
hustisya kaya'y laruin nang anak ay masagip?

mabuti't nahuli, di pinaslang, tulad ng iba
na sa "War on Drugs" ay kayraming buhay ang wala na
patuloy pa ring lumuluha ang maraming ina
dahil pinaslang ang mahal na anak at asawa

ang anak-mayaman, nahuli na, ngunit kulong lang
sa dukha'y walang proseso, agad na pinapaslang
sabi pa'y nanlaban, kaya daw binirang tuluyan
hanggang ngayon, hanap ng mahal nila'y katarungan

"at ang hustisya ay para lang sa mayaman", sabi
sa awiting Tatsulok, ganito ba'y nangyayari?
katotohanang awit nang bata'y di magpagabi?
ah, tatsulok na'y baligtarin ng nakararami!

- gregoriovbituinjr.
10.14.2022

* mga litratong kuha sa google

Numero Uno na lang

NUMERO UNO NA LANG

mabubuo na rin ang sudoku
pag nalagay lahat ng numero
pagmasdan mo ang nasa litrato
natira rito'y numero uno

ganitong laro'y nakakatuwa
pampasaya, dama mo'y ginhawa
sa bakanteng oras ginagawa
upang pagpahingahin ang diwa

dati, sinasagutan ko'y aklat
ng sudoku, ngayon, app na lahat
doon na nagsusudokung sukat
laro'y lohika't nadadalumat

tara, minsan, magsudoku ka rin
at ang sarili mo'y pasayahin
huwag lang kalimutang kumain
upang katawan ay lumusog din

- gregoriovbituinjr.
10.14.2022

Huwebes, Oktubre 13, 2022

Kanin

KANIN

isang tasang kanin ay sapat na
nang diabetes ay maiwasan
sa bahay man o sa karinderya
ang kalusugan na'y alagaan

staple food ang kanin sa Pinas
pangunahing pagkain sa atin
bakit ngayon dapat kang umiwas
gayong ito'y staple food natin?

mahalagang masagot ang bakit
sa staple food sa ating bansa
sana noong bata pa'y giniit
nang diabetes maiwasan nga

sana'y sa paaralan tinuro
tayo'y baka magkaka-diabetes
pag kayraming kaning isinubo
sana ngayon ay di nagtitiis

nang maiwasan habang maaga
iyang carbohydrates sa katawan
ah, hanggang sana nga lang talaga
habang patuloy pa sa gamutan

- gregoriovbituinjr.
10.13.2022    

Miyerkules, Oktubre 12, 2022

Talanwang

TALANWANG

may lumang salita pala / tayong katugma ng aswang
sa walang utang na loob, / kahulugan ng talanwang
di man lang magpasalamat, / puso ma'y nakabuyangyang
sa pinagkakautangan / ng loob, para kang timang

bakit di magpasalamat / kung nabigyan ka ng pabor
sapagkat katumbas nito'y / ang dignidad mo o honor
halimbawa'y nabigyan ka / ng magulang mo ng motor
kung walang pasasalamat, / que barbaridad, de horror

pinag-aral ng magulang / hanggang ikaw ay lumaki
naging maganda ang kutis, / bumulas na binibini
nang magkaroon ng syota, / sumama na sa lalaki
"wala kang utang na loob," / ina mo sa iyo'y sabi

isa ka nga bang talanwang? / anong sakit na salita
masabihan ka nang ganyan, / tila puso'y hinihiwa
huwag magpadalus-dalos / sa mga pasya mong sadya
ay, alalahanin mo rin / ang magulang mong dakila

kung nasa tamang edad na / ay saka ka na magpasya
huwag hayaang mahulog / sa lilim ng punong mangga
lagi kang magpasalamat / sa nakamit na biyaya
huwag kang maging talanwang, / mahalin ang ama't ina

- gregoriovbituinjr.
10.12.2022

* talanwang - [Sinaunang Tagalog] walang utang na loob
(mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1212)

Martes, Oktubre 11, 2022

Komunal

KOMUNAL

mabigat ang imaheng umuukilkil sa isip
kapara ng balaraw na sa likod ko'y humagip
may pag-asa bang ang bayang nagdurusa'y masagip
sa kuko't bituka ng mapagsamantala't sipsip

noong primitibo komunal, walang pang-aapi
lahat ay nagbibigayan, walang makasarili
may paggagalangan, kapwa'y di isinasantabi
tribu'y pinangangalagaan ng mga bagani

sa panahon ngayon ng paghahari ng agila
kapitalistang nabundat na'y nais bumundat pa
habang manggagawa'y tila langgam sa sipag nila
mababang sweldo'y pinagtitiyagaan talaga

pribadong pag-aari ang ugat ng kahirapan
kaya mayamang iilan ay lalong yumayaman
habang laksang dukha'y batbat pa rin ng karukhaan
anumang sipag at tiyaga'y di pa rin umalwan

abanteng lipunang komunal ang pinapangarap
matayo ang lipunang makatao't mapaglingap
upang dukha'y maiahon sa kumunoy ng hirap
lalo't uring manggagawa'y magkakaisang ganap

- gregoriovbituinjr.
10.11.2022