Lunes, Marso 20, 2023

Sampiyad

SAMPIYAD

ang kahulugan pala ng sampiyad ay "pagpunta
sa isang lugar nang walang tiyak na layunin", ah
ayon sa Salit-Salitaan, diksyunaryong kilala
sa internet, taguyod ang ating wika sa masa

at sa U.P. Diksiyonaryong Filipino naman
ay "lagalag" na nag-iisa nitong kahulugan
na kung susuriin, pareho ba o iba iyan?
pagtungo sa lugar, walang layon o katiyakan?

di ko masabi na minsan, ako'y isang sampiyad
dahil may adhikain ako saanman mapadpad
bagamat ako'y lagalag, laging palakad-lakad
kung saan-saan, habang isip ay lilipad-lipad

litrato'y tingnan, "for World Nomads" ang nasulat doon
na mga lagalag ang inilalarawan niyon
tumutungo sa lugar nang walang tiyak na layon?
o may sariling layon? di na natin sakop iyon

may lagalag tulad kong may layon dahil makata
na lumilipad man ang isip ay nakakatula
subalit di ako sampiyad na walang adhika
madalas mang tulala't sa langit nakatingala

- gregoriovbituinjr.
03.20.2023

* sampiyad (pangngalan): Pagpunta sa isang lugar na walang tiyak na layunin, mula sa kwfdiksiyonaryo.ph
* sampiyad (pang-uri): lagalag, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1094

Palaisipan

PALAISIPAN

inaalmusal ko kadalasan
ang pagsagot ng palaisipan
agad bibili ng pahayagan
pag nagising kinaumagahan

o kaya'y palaisipang aklat
ang aking agahan pagkamulat
gawain ito bago magsulat
ng anumang paksang madalumat

sasagot ng titik o numero
hanap-salita man o sudoku
aritmerik man o krosword ito
pampasaya't libangang totoo

sa isipan ay nakabubusog
pagkain din itong pampalusog
gayong tiyan ay di bumibintog
umaga'y sa ganyan umiinog

sa ganito ko man nasasagip
ang nalulunod na di malirip
palaisipang di man masilip
sa puso ko't diwa'y halukipkip

mamaya'y magluluto ng kanin
upang pamilya ay makakain
ulam man ay simple't mumurahin
sila naman ang pasasayahin

- gregoriovbituinjr.
03.20.2023

Linggo, Marso 19, 2023

Maling tanong, kaya walang tamang sagot

MALING TANONG, KAYA WALANG TAMANG SAGOT
Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sa nakaraang palaisipang Aritmetik, petsang Marso 18, 2023, Sabado, pahina 7, sa pahayagang Pang-Masa, nahirapan akong sagutin ang isang katanungan, na sa kalaunan ay wala palang kasagutan. Sa palaisipang Aritmetik, may apat na kahon sa tatlong linya, kung saan ang ikalawa at ikatlong kahon ay magkadikit. Doon ilalagay ang dalawang integer, mga factor (multiplier times multiplicand) at ang dalawang addends, kung saan ang unang kahon ay product, at sa ikaapat na kahon ay sum o total ng nasabing ikalawa at ikatlong kahon.

Madaling masagot ang una, ikalima at ikawalo, dahil idi-divide lang o ima-minus ang isang integer ay masasagutan mo na nang walang gamit na calculator, kundi sa isip lang. Subalit sa ayos ng ikalawa, ikatlo, ikaapat, ikaanim at ikapitong puzzle, kailangan talaga ng matamang pag-iisip upang makuha mo ang tamang factor o addends.

Halimbawa, sa ikatlo at ikaapat ay parehong 17 ang sum o total, subalit magkaiba ang product, 60 at 72. Ang sagot sa ikatlo ay 12 at 5. 
12 + 5 = 17
12 x 5 = 60

Sa ikaapat naman ay 9 at 8.
9 + 8 = 17
9 x 8 = 72

Subalit sa ikaanim na tanong, ang product ay 56 at ang sum o total ay 13. Walang tamang sagot na lalapat sa product at sum. Integer dapat ang sagot o whole number, hindi fraction. Kaya hindi ko na hinanapan ng sagot na fraction.

Tiningnan ko ang factor ng 56. Ito ay 7 x 2 x 2 x 2.
7 x 8 = 56
4 x 14 = 56
2 x 28 = 56

Nag-manual solution ako. Dapat ang addends at factor ay 1 hanggang 16, at hindi na lalampas doon dahil 17 ang sum o total.
1 + 12 = 13; 1 x 12 = 12
2 + 11 = 13; 2 x 11 = 22
3 + 10 = 13; 3 x 10 = 30
4 + 9 = 13; 4 x 9 = 32
5 + 8 = 13; 5 x 8 = 40
6 + 7 = 13; 6 x 7 = 42
and vice versa.

Walang sagot, dahil hindi nga umabot sa 56 ang product. Kaya mukhang may mali sa tanong. Kaya iniwan kong blangko ang puzzle.

Marso 19, 2023, Linggo, tiningnan ko kung anong sagot. Aba'y mali nga ang given problem. Ang sagot: 8 at 7. Ang factor ng 56: 8 x 7 = 56. Tama! Subalit mali ang addends na 8 at 7, dahil 8 + 7 = 15 at hindi 13.

Kaya mali ang puzzle, na-puzzle ako kung anong tamang factor at addends, subalit mali pala ang tanong. Dapat ay 56 sa product at 15 sa sum o total. Sana'y ni-rebyu muna ng gumawa ng puzzle ang kanyang puzzle o may ibang magri-rebyu. Kumbaga sa assembly line, dapat may quality control bago ilabas ang produkto. Kumbaga sa diyaryo, dapat nasala rin ito ng editor.

Gayunman, nakakatuwa na nakita natin ang mali sa given puzzle, dahil hindi natin makita ang solusyon. Na kung may solusyon pala sa nasabing puzzle ay bakit hindi natin nakita gayong ginawa na natin ang factoring at iba pang mekanismo upang masolusyunan ang given problem.

MALING TANONG, KAYA WALANG TAMANG SAGOT

di ko naisip na may mali sa palaisipan
na pilit kong hinanapan ng tamang kasagutan
nalaman ko na lamang sa dyaryo kinabukasan
isa sa dalawang numero'y mali pala naman

ngalan ng palaisipang iyon ay Aritmetik
na pag sinagutan mo'y pawang numero ang salik
bukod sa Sudoku, sasagutan kong buong sabik
na sa isipan ay ehersisyo't pampatalisik

ang puzzle ay nasa apat na kahon, tatlong linya 
produkto ng dalawang integer, sagot sa una
factor at addend ang ikalawa't ikatlong kaha
kung saan sa ikaapat na kahon yaong suma

pinagsisikapang sagutin, sadyang nagsisikhay
masagutan lahat iyon ang masaya kong pakay
ngunit may mali sa palaisipang naibigay
na sa sagot kinabukasan nabatid na tunay

di ko nasagutan bagamat nagbakasakali
gayunman, maraming salamat, nakita ang mali
sa tanong, kumbaga sa pasahe'y kulang ang sukli
buti na lamang, ang pluma'y di nagkabakli-bakli

Biyernes, Marso 17, 2023

Pagsukat, pagsulat, pagmulat

PAGSUKAT, PAGSULAT, PAGMULAT

di ko sukat akalaing maisusulat
ang loob kong tingnan mo't nagkasugat-sugat
tingni ang langib, balantukan na ang pilat
subalit bakit ito yaong nadalumat

dahil sa paghahanap sa wastong kataga
habang talinghaga'y di agad maunawa
bubulwak ba kung saan ang tamang salita
kahit naritong tigib ng lumbay at luha

paano ba nila sinusukat ang lalim
ng talinghagang minsan ay di mo masimsim
tulad ng tanghaling tapat na nagdidilim
may banta ng unos, ulap ay nangingitim

patuloy kong tatanganan ang aking pluma
salita'y lulutuin sa tamang panlasa
sa anumang panahon, payapa o gera
ay maglilingkod pa rin sa uri't sa masa

- gregoriovbituinjr.
03.17.2023

Huwebes, Marso 16, 2023

Dahon ng sibuyas at kamatis

DAHON NG SIBUYAS AT KAMATIS

nagmura na ang isang tali ng sibuyas
kaya kamatis at dahon nito'y almusal
inulam ito sa kanin, di panghimagas
pampalakas, sa takbo'y di basta hihingal

ginayat kong malilit ang mga dahon
ng sibuyas, pati nag-iisang kamatis
bagamat nag-iisa lang sa bahay ngayon
nag-agahan ng masarap bago umalis

kaytagal ko nang iniwasan iyang karne
kaya madalas, ulam na'y isda at gulay
upang makapagpatuloy sa pagsisilbi
sa bayan, sa masa, kina nanay at tatay

payak na pamumuhay, puspusang pagbaka
di pansarili, layon ay pangkalahatan
iyan ang buhay ng makatang makamasa
nasa'y itayo ang makataong lipunan

- gregoriovbituinjr.
03.16.2023

Linggo, Marso 12, 2023

Para kanino nga ba ang pag-unlad?

PARA KANINO NGA BA ANG PAG-UNLAD?

"Hindi nga masama ang pag-unlad
Kung hindi nakakasira ng kalikasan"
- mula sa walang kamatayang awiting Masdan Mo Ang Kapaligiran ng bandang ASIN

patuloy ang kaunlaran ng ating kabihasnan
mga gusali't kondominyum ay nagtatayugan
mga bagong tulay na ginawa'y naghahabaan
habang pinapatag naman ang mga kabundukan

ginamit ang fossil fuel para raw sa pag-unlad
sangkaterbang coal plants pa ang itinayo't hinangad
kinalbong bundok at gubat ay talagang nalantad
habang buhay ng tao'y patuloy na sumasadsad

sinemento ang mga bakong lansangan sa lungsod
pati mga daan upang maging farm-to-market road
ang mga tiwangwang na lupa'y nilagyan ng bakod
bumundat ang kapitalistang nambarat sa sahod!

lumikha ng mga eroplano't barkong pandigma
nagpataasan ng ihi ang iba't ibang bansa
sinugod pa ng Rusya ang Ukraine, nakakabigla
sa isyung klima, Annex 1 countries ang nagpalala

di raw masama ang pag-unlad, lagi nilang sambit
kung di sisira sa kalikasan, dagdag ng awit
pag-unlad ba'y para kanino? tanong na malimit
para sa iilan? di kasama ang maliliit?

- gregoriovbituinjr.
03.12.2023

Sa lilim ng puno

SA LILIM NG PUNO

kaysarap magsulat sa lilim ng puno ng duhat
lalo't dinibdib ang kwento't paksang nadadalumat
tilad-tilarin ang usaping nakakapagmulat
natipong akda balang araw ay maisaaklat

nakakatula sa lilim ng puno ng kalumpit
napagninilay ang kalagayan ng mga paslit
nailalarawan ang buhay ng dukhang ginipit
ng mga imbi't tiwali na talagang kaylupit

may naaakda sa lilim ng puno ng apitong
bakasakaling may maibahagi sa pagsulong
ng bayan habang nasa gitna ng mga paglusong
upang mahuli ang alimangong pakitong-kitong

kaygandang kumatha sa lilim ng puno ng nara
kung bakit inaasam ang panlipunang hustisya
kung paano daw ba pagkakaisahin ang masa
upang matamo ang nasang tunay na demokrasya

nakakapagkwento sa lilim ng puno ng niyog
hinggil sa bayan-bayan at lalawigang kanugnog
paano ba ginagawa ang alak na lambanog
at anong pagkain ng diwa ang nakabubusog

kwentong kaligtasan sa lilim ng puno ng dita
nang dumaluyong ang Ondoy, buhay ay nangawala
iba'y nangunyapit sa dita't naligtas sa sigwa
kayraming lumuha ng buong bayan na'y binaha

naakda'y sanaysay sa lilim ng puno ng dapdap
kung paano ba kamtin ang asam nila't pangarap
kung paano ba isatitik ang mga hinagap
ano ang simuno't panaguri sa pangungusap

- gregoriovbituinjr.
03.12.2023