Sabado, Hunyo 17, 2023

Talinum pala ang spinach

TALINUM PALA ANG SPINACH

minsang maparaan ako sa palengke sa Baguio
ang tindang spinach ay kinunan ko ng litrato
aba'y talinum pala ito kung tawagin dito
salitang magandang ipalaganap na totoo

lokal na salitang sa pag-akda'y nais gamitin
na nasa U.P. Diksiyonaryong Filipino rin
gulay o dahon itong kaysarap sadyang ulamin
na mailalaga o kaya'y isapaw sa kanin

spinach na pampalakas ni Papay Da Selorman
masarap at pampaganda rin ng pangangatawan
marahil kaya talinum pampatalino naman
na pag inulam ay pampalusog niring isipan

tawag din ay water leaf, aba'y parang naiinom
pampatighaw ng uhaw at pampawi rin ng gutom
gayunpaman ay itutula ko na ang talinum
magtanim nito't baka sa sugat ay pampahilom

- gregoriovbituinjr.
06.17.2023

* litratong kuha ng makatang gala sa Baguio
* talinum - matatagpuan din sa U.P. Diksiyonaryong Filipino, p. 1215

Huwebes, Hunyo 15, 2023

Telebisyon

TELEBISYON

marahil wala kasing telebisyon
kaya nagagawa ang nilalayon
sinusulat ang mga napapansin
at anumang napagninilayan din

minsan, nakatunganga sa kisame
paksa'y samutsari, di man balanse 
at nakakapagkonsentra talaga
sa pagsulat ng asam na hustisya

buti't walang telebisyon sa bahay
at naisusulat ang tuwa't lumbay
para bang telebisyon na'y balakid
sa nadadalumat, sa nababatid

bagamat minsan, nais kong manood
ng Voltes V na ikinalulugod
upang mabalikan ang nakaraan
ang panahon ng aming kabataan

telebisyon ba'y pampalipas-oras
lalo't di makapili ng palabas
nagti-T.V. rin naman noong araw
nang lumalaban pa si Manny Pacquiao

- gregoriovbituinjr.
06.15.2023

Miyerkules, Hunyo 14, 2023

Kwento - Kung may paglaya ng bansa, dapat may pagkatatag ng bansa


KUNG MAY PAGLAYA NG BANSA, DAPAT MAY PAGKATATAG NG BANSA
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nabasa ni Inggo sa pahayagang Abante ang plano ng pamahalaan hinggil sa pagdiriwang ng Hunyo 12 sa bansa pagkat ito’y Araw ng Kalayaan. Sa pandaigdigan naman, ito’y World Day Against Child Labour (Pandaigdigang Araw Laban sa Pagtatrabaho ng mga Bata). Kaya habang nasa karinderya ni Aling Isay isang hapon, nasabi niya sa mga kasama sa samahang magkakapitbahay: “Hindi ba’t kung may paglaya ang bansa ay dahil may natatag o nabuong bansa? Paano ka lalaya kung wala kang bansang pinalaya? Kailan ba naging bansa ang ating bansa?”

Sumabat si Kanor, “Napapaisip ako sa mga tanong mo, ah, na tama naman. Dapat alam natin kung kailan naging bansa ang ating bansa, na kung lumaya tayo ay napalaya ang bansang nakatayo na. Hindi ba?”

Sumagot si Kosme, “Kung aaralin ang ating kasaysayan, naging bansa tayo o nabuo ang ating bansa ay nang sabay-sabay na punitin ng mga Katipunero ang kanilang sedula noong himagsikan na naging hudyat upang ang Katipunan ay matransporma bilang rebolusyonaryong pamahalaan. Hindi pa ito tinatawag na Pilipinas noon dahil pag sinabing Filipino, Iyon ang mga taong may lahing Espanyol na ipinanganak sa bansa, habang ang mga katutubo ay tinatawag na Indio. Kaya wala pang bansang Pilipinas o Filipinas noon.”

“Ganoon ba?” Sabi ni Kanor. “Ang mabuti yata’y sumangguni tayo sa mga historyador sa kanilang mga sulatin. O kausapin sila upang ating mabatid kung kailan ba talaga naging Pilipinas ang Pilipinas. Sina Andres Bonifacio kasi ay hindi naman Pilipinas ang itinatag kundi Haring Bayang Katagalugan o Sovereign Tagalog Nation. Anong masasabi mo?”

Sumagot si Inggo, “Palagay ko’y tama ang sinasabi ni Kosme dahil palabasa iyan ukol sa kasaysayan. SIge, Kosme, magpaliwanag ka pa.”

Napilitan tuloy magpaliwanag si Kosme sa pakiramdam niya’y isang hamon. “Nabasa ko kasi ang sinulat ng tatlong historyador na sina Dr. Milagros Guerrero, Emmanuel Encarnacion at Ramon Villegas. Tamang-tama, narito sa bag ko itong dokumento. Basahin ko ang huling bahagi: The first Filipino national government was established on 24 August 1896. Filipinos should observe the date as National Day, if the 1896 Philippine Revolution and the Katipunan are to have any worth at all. And Filipinos should recognize  Andres Bonifacio not only the founder ofthe Katipunan and leader of the revolution of 1896, but as the first Filipino president: the father of the nation and founder of our democracy.”

“Ibig sabihin ba, noong Agosto 24, 1896 ang ating makasaysayang Birth of the Nation o Pagkakabuo ng Bansa? Aba’y iyan na. Subalit bakit hindi iyan kinikilala sa ngayon?” Tanong ni Inggo.

“Ang masasabi ko na lang ay sarili kong opinyon, ha.” Ani Kosme. “Hindi kinilala iyan dahil baka masapawan ang deklarasyon ni Heneral Emilio Aguinaldo sa kalayaan ng bayan. Ngunit alam nating siya umano ang nag-utos na patayin ang magkapatid na Bonifacio. At nabuhay pa siya hanggang 1964, na 67 taon matapos paslangin sina Bonifacio. Kaya anong aasahan natin sa ganyang sitwasyon? Subalit kung sususugan ko ang iyong tanong na kung lumaya ang bansa ay dahil may nabuong bansa, at nakibaka tayo upang ang bansang itinayo ay mapalaya. Kaya dapat ngang kilalanin ang pagkakabuo ng bansa.”

“Kaya anong magandang gawin natin.” Tanong ni Inggo.

Si Kanor, “Ang mabuti pa yata’y isulat ni Kosme ang pananaw na iyan sa paraang petisyon at papirmahan natin sa mga tao upang maging batas. Magtatalakay tayo, una, sa ating mga kapitbahayan. Sunod ay sa mga guro ng ating mga anak, at paramihin natin ang petisyon hanggang makaabot sa maraming mamamayan, maunawaan ito, at makaabot ito sa ating mga kongresista, senador at sa pangulo upang maging batas.”

“Ang malinaw dapat sa atin,” ani Kosme, “kaya natin ginagawa ito ay dahil sa pagtinging paano lalaya ang “bansang” hindi pa naman bansa kundi ipinaglaban muna natin iyon hanggang maging bansa. Tama lang na kilalanin ang pagkakabuo ng bansa.”

“Ang Birth of the Nation ay noong Agosto 24, 1896 at ang Araw ng Kalayaan ay noong Hunyo 12, 1898. Dapat sabay maisulat iyan sa ating mga aklat sa kasaysayan. Simulan mo na, Kosme, ang petisyon, at sa Sabado ay magpatawag na tayo ng pulong ng samahan.” Masayang sabi ni Inggo.

 * Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hunyo 1-15, 2023, pahina 18-19.

Martes, Hunyo 13, 2023

Bahaw

BAHAW

kaning lamig ay sayang kung di kakainin
kaya bahaw itong aking aalmusalin
kamatis at tuyong hawot ang uulamin
madaling araw natulog kaya puyat din

tanghali nang bumangon dahil nauuhaw
pagkainom saka lang napansin ang bahaw
mamaya na lang ako bibili ng sitaw
o talbos ng kangkong o ng isdang inihaw

kayrami kasing gawain at tinitipa
sa kompyuter na kwento, sanaysay, o tula
at mga ulat sa samahang maralita
na dapat matapos sa panahong tinakda

sa ngayon kailangan ko munang sumubo
upang nararamdamang gutom ay maglaho
bagamat ulam lang ay kamatis at tuyo
ay mabubusog din konti man ang niluto

- gregoriovbituinjr.
06.13.2023

Lunes, Hunyo 12, 2023

Pagkatha

PAGKATHA

oo, katoto, patuloy akong susulat
ng anumang akdang nakapagsisiwalat
ng mga isyu ng masa upang magmulat
na sana balang araw ay maisaaklat

madalas magnilay, minsan lang magliwaliw
pagkatha'y adhikaing di ako bibitiw
na sa kinagiliwan ko'y di magmamaliw
kapara'y tinipong "Alikabok at Agiw"

tinatangka kong isang araw, isang tula
subalit madalas ay di ito magawa
minsan, pagkagising sa umaga'y tutula
habang ang mga alaga'y pinatutuka

kung tatanungin nila anong aking bisyo
ay malinaw sa kanila anong tugon ko:
tumunganga't nilay, magsulat sa kwaderno
di babae, alak, sugal, o sigarilyo

mamatamisin ko pang ang musa'y dalawin
o mga manggagawa't dukha'y bisitahin
mabatid ang mga isyung sumasalamin
sa lipunang kayraming api't hirap pa rin

- gregoriovbituinjr.
06.12.2023

Sa Araw ng Kalayaan

SA ARAW NG KALAYAAN

ang Araw ng Kalayaan sa atin ay pamana
ng mga ninunong kilala at hindi kilala,
ng mga bayaning dinarakila sa tuwina,
dahil laya ng bayan ay ipinaglaban nila

Araw ng Kalayaan, malaya nga ba ang bayan?
bakit dukha'y laksa-laksa? mayaman ay iilan
sa ngalan ng progreso'y sinira ang kalikasan
nagtayo nga ng tulay, bundok ay kinalbo naman

lumaya nga sa mga mananakop na banyaga
ngunit di sa burgesya't kapitalistang kuhila
di pa rin mabayarang tama ang lakas-paggawa
nayuyurakan pa rin ang karapatan ng dukha

may deklarasyon kaya may Araw ng Kalayaan
nariyan pa rin ang mapagsamantalang iilan
Liberty, Freedom, Independence pa ri'y ipaglaban!
hanggang kamtin ang asam na makataong lipunan!

- gregoriovbituinjr.
06.12.2023

Linggo, Hunyo 11, 2023

Mag-ingat sa tibani at/o tibari

MAG-INGAT SA TIBANI AT/O TIBARI

kumpara sa halibyong o fake news ay anong tindi
ng panlilinlang na gawain ng mga tibani
at/o tibari na sa panloloko nawiwili
katulad ng matamis magsalitang trapo't imbi

kapara'y langgam kung magsalita sila't mangako
upang boto nati'y makuha ng trapong hunyango
na pag nanalo na sila'y talagang napapako
sa matamis nilang salita masa'y nabubuslo

gagawin daw bente pesos ang isang kilong bigas
pabababain daw ang presyo ng kilong sibuyas
kalaban daw ng korapsyon at magiging parehas
sila daw ang dapat mahalal pagkat sila'y patas

buti pa ang tibalyaw pagkat totoong balita
at di halibyong o fake news na sadyang mapanira
sa Kartilya ng Katipunan mababasang sadya
yaong: "Sa taong may hiya, salita'y panunumpa."

tingnan na lang ang kahulugan nila ng progreso
gawin daw ang Kaliwa Dam nang magkatubig tayo
nagtatayo ng tulay kaya bundok ay kinalbo
lupa'y minina upang tao raw ay umasenso

kaya mag-ingat tayo laban sa mga tibani
at/o tibari, kumbaga layon nila'y mang-onse
upang kumita o mahalal, ganyan ang diskarte
pagkat gawain na nilang tao'y sinasalbahe

- gregoriovbituinjr.
06.11.2023

* nasaliksik mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, pahina 1248