Linggo, Setyembre 29, 2024

Diwa't salita

DIWA'T SALITA

"Thoughts are the gun. Words are the bullets." ~ tatak mula sa isang tshirt

sa pagkatha ng kwento o tula
dapat malay sa diwa't salita
ugnayan ng dalawang adhika'y
paano ginagamit ng tama

mula sa kasabihang masiste
kaisipan ang tangan mong riple
salita naman ang punglo dine
ang diwa't salita ang mensahe

sa pag-akda ng tula o kwento
nobela, o sanaysay man ito
diwa't salita'y gamiting wasto
nang may kapayapaan sa mundo

ang bumuo ng sibilisasyon
ay diwa't salita ng kahapon
na nagagamit pa hanggang ngayon
at mga sunod pang henerasyon

- gregoriovbituinjr.
09.29.2024

Sabado, Setyembre 28, 2024

Paalala sa pintuan

PAALALA SA PINTUAN

naroon ang paalala sa pinto
kung hihilahin ba o itutulak
Ingles muna, sunod ay Filipino
Hapon o Tsino't Koreanong sulat

isa'y "Pull the Door" kung nais pumasok
isa'y "Push the Door" kung nais lumabas
iinom doon ng kapeng mausok
o kung nais mo'y masarap na gatas

sa isang mall sa Cubao ko nakita
kaya kinodakan ko ito agad
upang maitula ko kapagdaka
nahalina sa simbolo't panulat

kulang ng panulat Baybayin natin
na magandang dito'y isamang sadya
dapat ay may katutubong Baybayin
subalit sinong magpapasimula?

- gregoriovbituinjr.
09.28.2024

Biyernes, Setyembre 27, 2024

Tapat na dyanitor

TAPAT NA DYANITOR

dyanitor siyang tunay na kahanga-hanga
pagkat sinoli niya'y pitakang nawala
at di lamang isa kundi dalawang beses
na masasabi mong kalooba'y kaylinis

apat na buwan pa lang na nagtatrabaho
bilang dyanitor ang tapat na mamang ito
ang kanyang pangalan ay Vicente Boy Dalut
nagsoli ng wallet, di naging mapag-imbot

malinis ang iskul, malinis pa ang budhi
katapatan niya'y maipagkakapuri
ayon kay Kagawad Pulido, nararapat
lamang parangalan ang mga taong tapat

nagpapasalamat ang mga estudyante
sa kanilang iskul sa Rosario, Cavite
katapatan niya'y isa nang inspirasyon
sa bayan at institusyon ng edukasyon

sa taong tapat, kami rito'y nagpupugay
mabuhay ka, Vicente Boy Dalut, Mabuhay!
sa anumang larangang iyo pang tahakin
nawa ginawa mo'y sa tagumpay ka dalhin

- gregoriovbituinjr.
09.27.2024

* ulat mula sa pahayagang Abante, Setyembre 27, 2024, pahina 8

Huwebes, Setyembre 26, 2024

Mula sinapupunan hanggang hukay

MULA SINAPUPUNAN HANGGANG HUKAY

sa aking ugat ay nananalaytay
ang dugong bayani ngunit may lumbay
dapat na mayroong pagkakapantay
mula sinapupunan hanggang hukay

kaya patuloy kaming nangangarap
ng isang sistemang di mapagpanggap
kundi lipunang walang naghihirap
pagkat ginhawa na'y danas nang ganap

kaibigan, maaari ba nating
sabay-sabay na ito'y pangarapin
ang pagsasamantala'y gagapiin
at lipunang may hustisya'y kakamtin

kaya ipaglaban nating totoo
maitayo'y lipunang makatao
may pagkakapantay-pantay ang tao
at walang sinumang api sa mundo

- gregoriovbituinjr.
09.26.2024

Martes, Setyembre 24, 2024

Dalawang magkaibang aklat, iisa ang pabalat

DALAWANG MAGKAIBANG AKLAT, IISA ANG PABALAT
Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nitong Manila International Book Fair 2024, sa SMX, ay nakabili ako ng dalawang magkaparehong aklat, sa booth ng UP Press, ngunit magkaiba ng Volume. Ang unang aklat ay The Achieve of, the Mastery, Filipino Poetry and Verse from English, mid-'90s to 2016; The Sequel to A Habit of Shores, Volume I, at ang ikalawang aklat ay may gayon ding pamagat, ngunit Volume II. Pareho itong inedit nina national artist for literature Gemino H. Abad at Mookie Katigbak-Lacuesta.

Noong araw na iyon ay nakabili ako ng 15 aklat, na halos pampanitikan lahat. Ang pito ay tigtitrenta pesos, at limang tigpi-P59. Kaya marahil ay di ko napansin na may magkaparehong aklat, na mabigat din nang binuhat kong lahat. Kaya ang nabanggit kong dalawang aklat sa itaas ay hindi ko napunang nabili ko pala pareho. Akala ko nga ay parehong libro ang nabili ko, kaya labis akong nanghihinayang. Subalit sa pagsusuri ay nakita kong magkaiba pala, ang isa ay Volume I at ang isa ay Volume II. Buti na lang.

Ang Volume I, na hanggang pahina 430, ay nagkakahalaga ng P100 at ang Volume II, na hanggang pahina 440, ay P59 lamang. Sa nilalaman, magkapareho rin mula pahina xvii - Acknowledgements, at mula pahina xix hanggang xxxiv - General Introduction: The Achieve of, the Mastery. Sa bandang dulong kabanata ng aklat ay magkapareho rin ang nilalaman ng Poets' Bio-Notes and Sources of Poems, na binubuo ng 68 pahina.

Pareho rin ang disenyo ng pabalat, kaya akala ko'y parehong aklat. Napatanong ako sa aking sarili: Bakit hindi man lang pinag-iba ang disenyo ng pabalat ng Volume I at Volume II? Wala na bang ibang naisip na disenyo ang nag-layout nito? Dapat ay pinag-iba nila ang disenyo ng pabalat upang hindi makalito, at hindi hahanapin kung anong volume ba ito.

Subalit mula pahina 1 ay nagkaiba na ang nilalaman. Sa Volume I ay nalathala ang mga tula ng dalawang national artist for literature ng bansa - sina Edith Tiempo at Cirilo F. Bautista. Magkaiba naman ng volume ang mag-amang Mario at Maningning Miclat. Kasama naman sa Volume II ang anim na tula ng editor ng nasabing aklat na si Mookie Katigbak-Lacuesta.

Animnapu't pitong makata ang bumubuo ng Volume I, habang pitumpu't apat na makata naman ang nasa Volume II. Bale isandaan at apatnapu't isang makata lahat. Binilang ko rin ang talambuhay ng bawat makata sa dulo ng aklat, at 141 din silang lahat.

Sa ngayon, nais kong namnamin muna ang mga kathang tula sa Ingles ng mga makatang Pinoy na nasa aklat. At kumatha ng munting tula sa usaping naisiwalat.

DALAWANG MAGKAIBANG AKLAT, IISA ANG PABALAT

pag-uwi ng bahay, ako'y sadyang nagulat
akala ko, nabili ko'y parehong aklat
pagkat pareho ang disenyo ng pabalat
panghihinayang sa puso ko'y umakibat

hanggang sa masuri kong magkaiba pala
ang dalawang libro, at Volume I ang una
magkasingkapal, Volume II naman ang isa
buti na lang, tingin ko'y pareho talaga

pareho rin ang una't huling kabanata
ngunit ang nilalaman ay nag-ibang sadya
katipunan ng tula ng mga makata
katasin mo't may libog, danas, luha't tuwa

bawat tulang narito'y nais kong manamnam
kung alin ang matamis, maalat, maanghang
dapat lang nating maunawa't malasahan
ang dagta't gata ng kanilang panulaan

06.24.2024

Palasiwi

PALASIWI

palasiwi pala pag sinalin sa ating wika
ang upong cross-legged o nakasalampak sa lupa
at magkakurus ang paa sa harap, tingnan mo nga
yaong larawang ipinaliwanag ng patula

nabasa sa UP Diksiyonaryong Filipino
na may sarili pala tayong salitang ganito
na dapat ay gawin nating popular na totoo
upang bagong henerasyon ay magamit din ito

madalas palasiwi akong umupo sa bahay
imbes na sa silya, nakasalampak akong husay
sa sahig, habang sa dulang ay nagtitipang tunay
sa kompyuter habang patuloy pa ring nagninilay

sa mga pagtitipon sa labas na nadaluhan
minsan palasiwi kaming uupo sa damuhan
doon ay magbabahaginan ng nasa isipan
na madalas mauwi sa tawanan at kwentuhan

- gregoriovbituinjr.
09.24.2024

* palasiwi - mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p.891
* litrato ng palasiwi mula sa google

Lunes, Setyembre 23, 2024

Papogi lang ang mga trapo

PAPOGI LANG ANG MGA TRAPO

ibinulgar ng Mambubulgar ang katotohanan
na ibinotong mga artista'y papogi lamang
na di makapagserbisyo ng matino sa bayan
ika nga ng sambayanan, sila'y hanggang porma lang

marami nga raw namamatay sa akala, di ba?
akala ng masa, gaganda na ang buhay nila
dahil binoto'y idolo nilang bida't artista
ngayon, tanong niya: "Ba't puro papogi lang sila?"

pinakitang nagdarasal ang masa sa litrato
na sinisisi'y mga artistang kanyang idolo
sumagot naman ang langit sa mahirap na ito:
"Iyan ang napapala ng bobotanteng tulad mo!"

walang pinag-iba sa dinastiyang pulitikal
na ilang henerasyon nang naupo nang kaytagal
na lugar ay hinahawakan ng kamay na bakal
subalit pag-unlad ng buhay ng masa'y kaybagal

tama na ang pamumuno ng mga naghahari
palitan na ang bulok na sistema, hari't pari
dapat tayong magkaisa sa diwang makauri
ilagay sa posisyon ay atin namang kauri

- gregoriovbituinjr.
09.23.2024

* komiks mula sa pahayagang Bulgar, Setyembre 23, 2024, pahina 4