Martes, Hulyo 29, 2025

Kwento - RA 12216 (NHA Act of 2025), panibagong laban ng maralita


RA 12216 (NHA ACT OF 2025), PANIBAGONG LABAN NG MARALITA
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nagbabaga tulad ng araw ang kinakaharap na panibagong laban ng maralita. Kaya narito na naman ang mga magkakapitbahay na sina Igme, Igor, Isay at Ingrid upang pag-usapan ang panibagong batas na nilagdaan ni BBM nito lang Mayo 29, 2025. Nababahala sila dahil baka bigla silang mademolis at mawalan ng tirahan ang kanilang mga anak.

“Matinding laban na naman nating maralita itong Republic Act 12216. Iyon bang bagong National Housing Authority Act of 2025.” Ani Igme habang napatingin sa kanya ang mga kausap.

“Oo nga, e,” ani Isay, “dahil may probisyon doon na kung hindi raw tayo makakabayad sa pabahay ng NHA, aba’y sampung araw lang ang ibinibigay nila, batay sa batas, upang lisanin natin ang ating tahanan.”

Sumabat si Igor, “Dagdag pa riyan, binigyan na ng police power ang mismong NHA na magdemolis nang hindi na dadaan pa sa korte.”

“Lintik na! Nasaan ang probisyong iyan? Pabasa nga.” Ani Ingrid.

“Teka, hanapin ko,” Sabi ni Isay, “Eto, nasa Seksyon 6, numero IV, titik d. Basahin ko: That the Authority shall have the power to summarily eject and dismantle, without the necessity of judicial order, any and all informal settler families, as well as any illegal occupant in any homelot, apartment, or dwelling unit from government resettlement projects, as well as properties owned or administered by it. In all these cases, proper notice of ejectment, either by personal service or by posting the same on the lot or door of the apartment, as the case may be, shall be given to the informal settler family or illegal occupant concerned at least ten (10) days before the scheduled ejectment from the premises. Diyan malinaw ang sinabi ni Igor na may police power to demolish na ang NHA. Anong gagawin natin pag binigyan lang tayo ng sampung araw bago idemolis?”

Si Ingrid uli, “Aba’y sa UDHA ay tatlumpung araw ang ibinibigay, ah? Bakit nagkaganyan? Grabe naman ang batas na iyan?”

Si Igme, “Palagay ko, dahil hindi napilit magbayad sa NHA ang mga may delingkwenteng bayarin, kahit na may RA 9507 o Condonation and Restructuring Act of 2008, napilitan silang gawing marahas ang batas, nang mapilitang magbayad ang maralita. Negosyo na kasi ang pabahay.”

“Kaya nga maralita, e, saan naman kukuha ng pambayad ang mga maralitang isang kahig, isang tuka? Dapat tinanong muna nila ang mga maralita kung bakit hindi nakakabayad. At dapat iyon muna ang unahin. Kung may regular na trabaho lang ang maralita, hindi iyan magtitiis sa iskwater manirahan. Dapat lutasin muna ng pamahalaan na hinalal natin kung paano lulutasin ang kahirapan.” Sabi ni Igor.

Sumabat ang nanggagalaiting si Ingrid. “Karapatan ninuman ang pabahay. Pag tinanggalan ka ng bahay, aba’y giyera patani talaga. Pabahay nga ang isang karapatan ng bawat tao, tapos tatanggalan ka ng bahay. Aba’y maghahalo talaga ang balat sa tinalupan!”

Si Inggo naman ang nagsalita, “Kumbaga, wala na ang due process sa pagsasagawa ng demolisyon, lalo na’t tatamaan ang mga nasa relokasyon. Kung walang due process, paglabag sa karapatang pantao. Dinemolis ka na dati at naitapon sa malayong relokasyon. Ngayong nasa relokasyon ka na'y idedemolis ka ulit, dahil hindi ka nakabayad sa NHA ng iyong pagkakautang. Ibig sabihin, wala nang PDC o Pre-Demolition Conference at LIAC (Local Inter-Agency Committee) na dapat daanan bilang bahagi ng due process bago magdemolis. Kaya nakababahala ang batas na ito para sa mga maralita. Dapat nang magkaisa tayong maralita upang labanan ang tindi ng batas na itong magpapalayas sa atin.”

“Ang mabuti pa, magpatawag tayo ng pulong ng ating mga magkakapitbahay upang pag-usapan ang bagong batas na ito!’ Ani Igme.

“Sasama ako sa pulong na iyan upang maliwanagan tayo. At kung maaari, mag-imbita rin tayo ng taga-NHA upang ipaliwanag kung ano talaga ang balak nila sa ating mga maralita.” Sabi naman ni Isay.

“Dadalo rin ako sa ipapatawag na pulong.” ani Igor, “May hindi kasi sinasagot ang pamahalaan, o ang NHA. Ang pabahay na ibinigay ay hindi makakain ng maralita. Kaya ang tendensiya babalik ang dinemolis sa pinanggalingan dahil naroroon ang hanapbuhay. Kumakalam na sikmura ang unang inaatupag ng maralita, imbes pabahay na di niya mangata.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Hulyo 16-31, 2025, pahina 18-19.

Lunes, Hulyo 28, 2025

Ang People's SONA

ANG PEOPLE'S SONA

taun-taon na lang, naroon sa kalsada
kung baga'y isa itong tungkulin talaga
magsulat, mag-ulat, magmulat, magprotesta
at sabihin ang totoong lagay ng masa

ang serbisyo ay dapat di ninenegosyo
kilanling ganap ang karapatang pantao
tuligsa sa katiwalian sa gobyerno
lider ay makipagkapwa't magpakatao

di dapat maghari'y maperang negosyante
o kapitalista kundi mga pesante
uring manggagawa, kabataan, babae
labanan ang dinastiya't trapong salbahe

nais kasi naming mabago ang sistema
kung saan ay wala nang pagsasamantala
sistemang kontraktwalisasyon ay wala na
ang pampublikong pabahay ay mangyari na

buti pa'y pag-aralan natin ang lipunan
tanungin bakit may mahirap at mayaman
mula rito, paglingkurang tapat ang bayan
upang gobyerno ng masa'y matayo naman

- gregoriovbituinjr.
07.28.2025

* bidyo kuha ng makatang gala na mapapanood sa kawing na: 

Talumpati ng KPML sa People's SONA

TALUMPATI SA PEOPLE'S SONA

inaasahan nilang ang handog ko'y tula
subalit tinalakay ko'y isyu ng dukha
hawak ang mikropono'y aking binalita
ang bagong batas na tatama sa dalita

kung sa UDHA ay tatlumpung araw ang notice
bago maralita'y tuluyang mapaalis
sa N.H.A. Act, sampung araw lang ang notice
ahensya'y may police power nang magdemolis

noon, 4PH ang ipinangalandakan
sa ngalan ng dukha nitong pamahalaan
para pala sa may payslip at Pag-ibig 'yan
napagtanto nilang pambobola na naman

matapos magsalita, pagbaba ko sa trak
ilang lider agad sa akin kumausap
talakayan sa isyu'y inihandang ganap
sa bagong batas, dalita'y mapapahamak

minsan nga sa sarili'y naitatanong ko
ganito na nga ba ako kaepektibo?
o tatamaan sila sa nasabing isyu?
salamat, sa masa'y nailinaw ko ito

- gregoriovbituinjr.
07.28.2025

* ang RA 12216 (National Housing Authority Act o NHA Act of 2025) ay naisabatas noong Mayo 29, 2025
* di ko malitratuhan o mabidyuhan ang sarili sa pagtatalumpati, kaya narito'y bidyo ko habang nagwawagayway ng bandila ang iba't ibang samahang lumahok sa People's SONA
* nagsalita ako bilang sekretaryo heneral ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML)
* mapapanood ang munting bidyo sa kawing na: https://www.facebook.com/share/v/1F7YdSan7y/ 

Nadapa sa rali

NADAPA SA RALI

noon, sa rali ay di ako nadadapâ
maghabulan man, nang ako pa'y bata-batâ
ngayon, naapakan ang streamer, nadapâ
nanghina ba o matanda na akong sadya?

nakiisa ako sa maraming tumangan
ng mahabang streamer, hanggang maapakan
iyon, nadapa, kanilang inalalayan
maraming salamat sa mga kasamahan

napagitnaan pa ng dalawang pangulo
isa'y sa maralita, isa'y sa obrero
na tangan ang streamer nang nadapa ako
buti't umalalay naman silang totoo

tingin ng iba, ako'y nahilo sa rali
iba'y nagtanong kung lagay ko ba'y mabuti
okay na ako, ang tangi ko lang nasabi
minsan, ganyan pala'y talagang nangyayari

ang kanang tuhod ng pantalon ay may gasgas
pag-uwi ng bahay ay aking napagmalas
kanan at kaliwang tuhod din ay may gasgas
nilagay ko'y alkohol at pangunang lunas

ramdam ay hiya ng aktibistang Spartan
na di naging listo sa ganoong lakaran
sa harap kasama'y kapwa lider pa naman
ay, dapat isipin sariling kalusugan

- gregoriovbituinjr.
07.28.2025

Linggo, Hulyo 27, 2025

Ang misyon

ANG MISYON

mabigat ang misyon ng mga tibak na Spartan
buhay na'y inalay upang baguhin ang lipunan
nang kamtin ng bayan ang asam na kaginhawahan
at pagkakapantay, walang dukha, walang mayaman

hindi sila rebelde, kundi rebolusyonaryo
di man naapi, sa api'y nakiisang totoo
pinag-aralan ang lipunan, kalakaran nito
primitibo komunal, alipin, piyudalismo

ang kapitalismo sa kasalukuyang panahon
ay bulok na sistemang dapat nang kalusin ngayon
pangarap ay pantay na lipunan anuman iyon
magpakatao, walang pagsasamantala roon

ngunit niyakap nilang misyon ay di imposible
kung sama-sama ang mga manggagawa, pesante
maralita, vendor, kabataan, bata, babae
lalo na't nagkakaisang diwa, kilos, diskarte

mabigat ang misyon pagkat para sa santinakpan
na pinag-aalsa ang pinagsasamantalahan
niyayakag itayo ang makataong lipunan
para sa bukas ng salinlahi't sandaigdigan

- gregoriovbituinjr.
07.27.2025

Ilagay sa loob ng basurahan

ILAGAY SA LOOB NG BASURAHAN

pakiusap na iyon ay wasto lang
ilagay sa loob ng basurahan
iyang kalat mo, huwag ipatong lang
doon sa ibabaw ng basurahan

sa basura mo'y nandidiri ka ba?
kaya di maipasok ang basura
sa loob, gayong merong espasyo pa
sa sariling basura'y nasusuka?

dinggin mo lang ang simpleng pakiusap
batid kong kaydali nitong magagap
pagkat paraan ito ng paglingap
nang kalinisan ay ating malasap

huwag ipatong sa labas, ang pakay
baka langaw ay mamugad nang tunay
narito, kinatha kong tula'y tulay
nang basura mo'y sa wasto ilagay

- gregoriovbituinjr.
07.27.2025

* litratong kuha sa loob ng isang gusali 

Kapraningan sa gitna ng kalasingan

KAPRANINGAN SA GITNA NG KALASINGAN

ay, mahirap kainuman
itong may mental health problem
na ating nabalitaan
sadyang karima-rimarim

kainuman lang kanina
yaong sa kanya'y pumaslang
pakikitungong maganda
asal pala'y mapanlinlang

may Mental Health Act na tayo
nakakatulong bang sadya
bakit nangyari'y ganito
talagang kasumpa-sumpa

sa bidyo mismo ng suspek
di raw niya sinasadya
tila siya may pilantik
at alamat daw ng Wawa

anong naitulong ng Act
upang pigilan ang ganyan
alak, utak, napahamak
bakit sila nagkaganyan

- gregoriovbituinjr.
07.27.2025

* ulat mula sa pahayagang Tempo, Hulyo 26, 2025, tampok na balita (headline) at pahina 2

* Republic Act 11036 (Mental Health Act) - An Act Establishing a National Mental Health Policy for the Purpose of Enhancing the Delivery of Integrated Mental Health Services, Promoting and Protecting the Rights of Persons Utilizing Psychosocial Health Services