Martes, Agosto 21, 2012

Kahilingan ng Vendor - tula ni G. Ramon B. Miranda

 Kahilingan ng Vendor
ni Ramon B. Miranda

Trabaho namin ay simple at marangal,
Laging nasa kalye’t  pag-unlad mabagal.
Hindi nagsasawa pag benta’y matumal,
Upang mabuhay lang aming minamahal.

Ngunit ano itong nangyayari sa ‘min?
Buhay naming vendor laging patawirin.
Maliit ang kita’t maraming pasanin,
Kinukurakot pa aming kakainin.

Hanapbuhay namin  ay “eyesore” sa iba.
Kaya’t MMDA kami’y ginigiba.
Aming kabuhayan laging sinusuba,
Ng mga buwitreng  tila’y naglipana.

Ang ating gobyerno masyadong mahigpit,
Lalo na sa aming mga malilit.
Pag hindi tumigil sa panggigipit
Dugo’t pawis namin sa inyo’y sasapit.

* Si Ginoong Miranda ay isang guro sa Arellano High School sa Maynila, at aktibong opisyal ng Teachers Dignity Coalition (TDC)

Ang Vendor - tula ni G. Ramon B. Miranda

Ang Vendorni Ramon B. Miranda

Ang vendor sa kasaldahan
Naglilingkod sa mamamayan
Laman ng lansangan!

Laging lumalaban,
Sa bwitre at tulisang bayan.
Ang vendor ay maaasahan.

Kahit hinahabol,
Ang pagtiinda’y laging protektado.
Laging lumalaban!

Nagtungo sa MMDA.
Karainga’y kanilang ipinaalam
Ang vendor ay maaasahan.

Nagsulputan ang kapulisan
Hinanap ang vendor na lumalaban.
Laging nasa lansangan!

Makibaka! Huwag matakot! Ang sigawan.
Vendor ay tinakot, ang karapata’y ipinagpilitan.
Ang vendor ay maaasahan.
Laging lumalaban.

* Si Ginoong Miranda ay isang guro sa Arellano High School sa Maynila, at aktibong opisyal ng Teachers Dignity Coalition (TDC)

Word Cinquan Poem - tula ni G. Ramon B. Miranda

Word Cinquan Poem
ni Ramon B. Miranda

VENDOR
TAONG MASIPAG
NAGSISILBI SA MAMAMAYAN
KINAGIGILIWAN NG MGA MAMIMILI
NAGTITINDA

MMDA
TAONG GOBYERNO
NAGDEDEMOLISH NG TAHANAN
KINAIINISAN NG VENDOR
MARAHAS

SUKI
TAONG NAMIMILI
MAHILIG SIYANG TUMAWAD
KAIBIGAN NG MGA VENDOR
PARUKYANO

* Si Ginoong Miranda ay isang guro sa Arellano High School sa Maynila, at aktibong opisyal ng Teachers Dignity Coalition (TDC)

Miyerkules, Mayo 23, 2012

SI Hanna, si Lilly - maikling kwento ni Ohyie Purificacion

SI HANNA, SI LILLY
ni Ohyie Purificacion

Hindi pinapansin ni Hanna ang mga nakakasalubong niya sa daan. Karamihan ay mga babae na nakasuot na kulay puti at asul. Ito ang unipome ng samahan ng kababaihan sa simbahan. Kahit alam niya na siya ang sentro lagi ng bulungan ng bawat grupo na nilalampasan niya. Sanay na si Hanna sa mga tao na ang tingin sa kanya ay iba. “Hanna!”, si Lily, ang kababata at besprend ni Hanna. Hindi sana siya hihinto sa paglalakad kung hindi niya nakilala ang boses ni Lily na kasabay ng mga naglalakad patungo na simbahan. Nilapitan siya ni Lily at niyakap, “Musta na? Isang linggo ka ata nawala. Saan ka ba nagpunta?”, ramdam ni Hanna ang pag-aalala ng kaibigan. Ngumiti si Hanna kay Lily, “Sa Laguna, may mga guest kasi kaming mga Hapon. Gusto sa hotspring. Alam mo na” sabay tawa ng malakas ni Hanna.

Agad nilapitan si Lily ng kanyang tiyahin at hinila palayo kay Hanna.” O sige Hanna, kuwentuhan na lang tayo sa ibang araw ha,”habol ni Lily sa kaibigan. “Ok, ipagdasal mo na lang ako sa simbahan, ha!” Tumawa ulit si Hanna ng malakas. Wala siyang pakialam sa mga taong nakakarinig sa kanya, nasa kalsada siya at walang batas na nagbabawal na tumawa ng ganun.

Maagang naulila si Lily sa magulang, at ang kanyang tiyahin ang nagpalaki sa kanya. Mahigpit ang tiyahin ni Lily. Kailangan lagi siya sumunod sa mga utos nito, laging itinatanim sa ulo ni Lily na ang babae ay dapat pino ang kilos, marunong sa gawaing bahay, at may pananampalataya sa diyos, kung kaya obligasyon na ni Lily ang magsimba kada araw ng linggo at dumalo sa mga pagpupulong ng kung anu-anong aktibidad ng simbahan. Ito ang batayan ng tiyahin ni Lily ng pagiging isang mabuting babae.

Si Hanna ay lumaki na wala nang pamilya. Bata pa siya ng magkahiwalay ang kanyang mga magulang. Iniwan siya sa kanyang lola na namatay naman agad pagka-gradweyt niya ng grade six. Hindi na rin siya nagkainteres na hanapin pa ang kanyang nanay at tatay na alam niya ay meron na ring mga sariling pamillya.

Sa murang idad natutuhan na ni Hanna na buhayin ang sarili. Kung saan-saan siya namasukan bilang katulong, at maaga niyang naranasan ang pagsasamantala ng tao sa kanyang kalagayan, pang-aabuso sa kanyang pagkababae, na hindi niya namalayan na nasadlak na siya sa gawaing nagbebenta ng sarili para kumita. Pero laging naroon si Lily na kahit pinapagalitan ng tiyahin sa pakikipagkaibigan sa kanya ay patuloy pa rin itong umaalalay at hindi nagsasawang ipakita sa kanya na maganda ang buhay.

“Alam mo, Lily, bilib din naman ako sa iyo. Halos lahat ng tao dito sa lugar natin ang tingin sa akin putik, maruming babae, pokpok. Pero ikaw, hindi ka nahihiya na makita at malaman ng mga tao na kasama mo ako” si Hanna, habang kumakain sila sa panciteria na malimit nilang puntahan para magkita. “Alam mo, bespren, kahit ano pa sabihin nila, kahit ano pa tingin ng tao sa iyo, kaibigan kita, kilala kita, at hindi ko malilimutan na ikaw ang lagi kong tagapagtanggol kapag inaaway ako ng nga kalaro natin noong mga bata pa tayo.” Ito ang malimit na litanya ni Lily kay Hanna sa tuwing mag-uusap sila tungkol sa imahe ni Hanna.

Tumawa ng malakas si Hanna. Sanay na si Lily sa kaibigan. Ugali na nito tumawa ng malakas para matakpan agad ang lungkot sa mga mata nito. Halos lahat ng kuwento sa buhay ni Hanna ay pinagkatiwala na sa kanya ng kaibigan – ang pagmamalupit kay Hanna ng naging amo nito nang pumasok na katulong sa mag-asawang intsik, ang panghahalay kay Hanna ng pinagkatiwalaan niyang ipapasok siya ng trabaho sa Maynila, ang unang pagbubugaw kay Hanna sa isang chief inspector daw ng pulis para daw may proteksyon kung sakaling makasuhan ng bagansya, ang mga luha ni Hanna sa tuwing lalaitin siya ng mga tao dahil sa kanyang trabaho, at isa ang tiyahin ni Lily, si aling Ilyang, sa nag-aakusa kay Hanna na masamang babae, na hindi niya maintindihan na ang isang taong simbahan ang nangunguna pa sa pagyurak sa pagkatao ng kaibigan. At ganundin ang mga tao sa gobyerno.

Malaking tanong kay Lily bakit sa napapanood niya sa TV, mga babae lamang ang hinuhuli at kinakasuhan. Hindi ba importante ang mga dahilan kung bakit ginagawa nila ang ganung trabaho, tulad ng kaibigan niyang si Hanna. Gusto lang naman ni Hanna mabuhay. At kung magsawa na ang kaibigan niya sa buhay at magpatiwakal ito, magagalit naman ang simbahan.

Sa tingin ni Lily kahit linggo-linggo siya nagsisimba, hindi rin naman kaya ng simbahan tuparin ang homily nila. Si Lily ang tanging taong pinagkakatiwalaan ni Hanna. Saksi si Hanna sa paraan ng pagdisiplina ng tiyahin ni Lily sa kanya, ang pagpaparusa sa tuwing magkakamali si Lily. Natatandaan pa ni Hanna, noong bata pa sila ni Lily, nakita niya ang malalaking pasa sa braso nito.

Sumbong sa kanya ni Lily, pinalo daw siya ng kahoy ng kanyang tiyahin dahil nahilaw ang kanyang sinaing. At minsan naman sugat-sugat ang tuhod ni Lily, dahil pinaluhod siya sa asin dahil hindi niya makabisado ang pagdarasal ng rosaryo. Pati ang mga isinusuot na damit ni Lily ay mismo ang kanyang tiyahin ang tumatahi para daw hindi sumunod si Lily sa mga usong damit ngayon ng kabataan. Ang pakikipagkaibigan na lang sa kanya ni Lily ang hindi kayang kontrolin ng tiyahin nito.

Masaya sina Hanna at Lily kapag magkasama. Lahat ng bagay sa buhay nila ay kanilang pinagkukwentuhan. Lumalabas ang tunay na Lily, na isang masayahin, mahilig magbiro at malambing na kaibigan, na kabaligtaran naman ni Hanna na laging seryoso, sentimental ngunit matapang na halata naman na inaral na lamang ni Hanna sa mga karanasan niya sa buhay.

Hindi namalayan ng dalawa na inabot na sila ng gabi sa panciteria. Sanay na ang may-ari nito, si aling Conching, sa kanilang dalawa na parang kaytagal na hindi nagkita kung magkwentuhan. Mabait si aling Conching, naiintindihan nito ang pagkakaibigan ng dalawa. Kung maari nga ay siya na ang kumupkop sa dalawang dalagitang ito.

Sakay ng traysikel ang dalawa na masaya pa ring nag-uusap, “Naku, Lily, tiyak hindi lamang sermon ang aabutin mo kay aling Ilyang”, ang tiyahin ni Lily. “Baka isang linggo kang hindi palalabasin ng bahay para magdasal ng paulit-ulit ng rosaryo bilang bayad sa kasalanan mo sa pagsama sa akin”, kantiyaw ni Hanna. “Sanay na ako, magsasawa din si Tiyang,” maigsing sagot ni Lily. “Uy, mukhang seryoso bespren ko, nagbibiro lang ako ha, para masaya,” bawi ni Hanna.

Naputol ang masayang kuwentuhan ng magkaibigan ng biglang may humarang sa sinasakyan nilang traysikel, “Pare, sa amin mo na ibaba ang dalawang dilag na yan.” Inakabayan ng isang lalaki ang drayber ng traysikel. Bigla ang rehistro ng takot kay Lily, samantalang nagtaray pa si Hanna, “Hoy, mga dimonyo kayo palampasin nyo kami!” Bigla may humaltak sa braso ni Hanna na nasa loob pa ng traysikel.

“Sige na baba na kayo!”, sigaw ng isang lalaki na naamoy agad ni Hanna na hindi lang sa alak kargado ang apat na lalaking humarang sa kanila. Niyakap agad ni Hanna si Lily na nanginginig sa takot. Lalo na ng iniwan na sila ng drayber ng traysikel na takot na takot sa baril na itinutok sa kanya ng lalaki.

“Mga mama, maawa po kayo sa amin, kung may masama po kayong binabalak, huwag nyo na pong ituloy. Matakot po kayo sa diyos.” Humahagulgol na si Lily.

Nagtawanan ang apat na kalalakihan na hawig ang mga hitsura sa mga kontrabida sa sine. “Sige madilim naman dito, hindi tayo makikita ng diyos. Ito ang gusto ko, mukhang virgin pa, pare!”, sigaw ng isang lalaki at bigla niyakap si Lily. Napasigaw si Lily sa sobrang takot. “Diyos ko tulungan mo kami!” “Bitiwan nyo ang kaibigan ko!” si Hanna, “Ako na lang, sanay ako sa pagpapaligaya ng lalaki. Trabaho ko ito kahit sabay-sabay pa kayo.” “Wow, ibang trip ito, mga pare”, binitiwan nila si Lily at sabay-sabay na dinaluhong si Hanna ng apat na lalaking tila mga baliw.

Napako sa pagkakatayo si Lily habang nakikita niya kung paano babuyin si Hanna ng mga halimaw, panay ang usal niya ng dasal, ilang ama namin at aba ginoong maria ang paulit-ulit niya binibigkas at umaasa si Lily na magkakaroon ng milagro at ililigtas sila ng kaibigan niya ng isang anghel na ipapadala ng diyos. Umaalingawngaw sa tenga ni Lily ang mga halakhak ng mga halimaw at ang pagdaing ni Hanna sa sakit ng pang-aabuso at pagluray sa kanya.

BANG! Putok ng baril na tumama sa likod ng isang lalaking nakaduhapang kay Hanna. At isa pang putok na sinundan pa ng maraming putok ng baril.

Bumulagta ang apat na lalaki sa harapan ni Hanna. Gimbal si Hanna. Si Lily na bakas ang poot sa mukha nito, hawak ang baril na kanina ay itinutok sa kanila ng isa sa apat na halimaw . Sinugod ng yakap ni Hanna si Lily. “Bespren, bespren. Wag ka matakot ha.” Nanginginig ang buong katawan ni Lily, ngunit makikita sa mata nito ang matinding galit. “Mga hayop sila! Dapat silang mamamatay!”

“Oo, tama ka, bespren, wala silang karapatang mabuhay dito sa mundo.” Pinayapa ni Hanna si Lily. “Umalis na tayo dito. Huwag kang matakot.”

Niyakap ni Hanna si Lily nang mahigpit, at nagsimula silang humakbang palayo sa lugar na yun, dahan-dahan, unti-unti.

Hanggang bumilis ang hakbang ng magkaibigan, patakbo, patakas sa madilim na lugar ng kanilang kalbaryo.

- nalathala sa magasing ANG MASA, isyu ng Abril-Mayo 2012, mp. 20-21.

Sabado, Abril 14, 2012

Kasaysayang Dikta - sanaysay ni Jhuly Panday

Kasaysayang Dikta
ni Jhuly Panday


Ngayong ika-9 ng Abril ay muli nating gugunitain ang Araw ng Kagitingan.

Gugunitain natin ang magiting na pakikipaglaban ng puwersang pinagsanib na sundalong Filipino at Amerikano mula sa mga Hapon.

Ang pagtatanggol ng pinagsanib na puwersang ito ang naging tampok nuong ika-9 ng Abril taong 1942 kung saan mahigit na 76,000 na sundalong Filipino at Amerikano ang sumuko sa bansang Hapon.

Ginugunita natin ang tinaguriang Death March na kung saan mahigit na 10,000 na sundalong Filipino at 600 na sundalong Amerikano ang namatay dahil sa gutom, sakit, at pagpapahirap ng mga Hapon.


Kasaysayang isinulat para kanino?

Hindi tinatawaran ng artikulong ito ang kagitingan at ang pagbubuwis ng buhay ng mga namatay na sundalo sa pagtatangkang ipagtanggol ang Pilipinas mula sa pananakop ng Imperyong Hapon.

Ang intensyon ng manunulat ay kuwestyunin ang pamantayang ginamit sa pagkakaroon ng espesyal na araw sa pagkilala sa mga kagitingan ng mga sundalong Filipino o ng mga puwersang Filipino na lumaban sa mga bansang mananakop gaya ng bansang Espanya, Amerika, at Hapon.

Nais ng artikulong ito na tanungin kung para kanino ba ang kasaysayan ng Pilipinas, ito ba ay para sa mga dayuhan o para sa mga Filipino na naghangad na makalaya mula sa kamay ng mga mananakop?

Halimbawa nito ay ang Death March o ang pagbagsak ng Bataan sa kamay ng mga Hapon kung saan mas naging tampok ang pagiging “manunubos” at “mapagpalayang” papel ng Amerika sa kasaysayan ng Pilipinas.

Mas naging tampok ang papel ng Amerika kaysa sa papel ng mga mandirigmang Filipino na kung saang simula pa nuong panahon ng pananakop ng Espanya ay lumalaban na at nagpatuloy na nilabanan ang mapanlinlang na papel ng Amerika sa ating paglaya mula sa kamay ng Espanya.

Dito makikita na kahit ang ating kasaysayan ay “supporting role” lamang ang mga Filipino at ang itinatampok parati na bida ay ang mga Amerikano.


Bida ang Pinoy

Ang pagbagsak ng Bataan sa kamay ng mga Hapon ay bunga ng desisyon ng puwersa ng mga Amerikano sa Rehiyong ito sa Asya na abandonahin ang depensa dito at pagtuunan ng pansin ang pagbibigay ng mas higit na importansya ang pagdepensa ng Australia.

Bakit hindi binibigyan ng puna ang desisyong ito ng pag-abandona sa atin na nagresulta sa tuluyang pagsuko at ang binibigyan ng importansya ay ang mala-telanobelang kuwento ng ”I shall return” ni McArthur?

Bakit hindi binigyan ng mas malaking puwang sa araling pangkasaysayan ang mga sundalong Filipino na mas piniling lumaban kaysa sa sumuko?

Bakit hindi nakilala ng mga Filipino na may isang katulad ni Juan Pajota ng Nueva Ecija na ipinagpatuloy ang laban tungo sa paglaya at naging malaki ang ambag sa pagpapalaya ng maraming POW nang muling bumalik sa bansa ang puwersa ng Amerika?

Bakit hindi binigyan ng parehong pagpapahalaga ang ginawa ng mga Filipinong Guerilla na mas malaki ang naging papel sa kasaysayan ng paglaya ng Pilipinas mula sa kamay ng mananakop na Hapon?


Bida ngunit kontrabida para sa Amerika

Ang kagitingan ng mga mandirigmang Filipino ay dapat lamang na bigyan ng parangal at katulad na espesyal na araw ng pagkilala.

Ngunit hindi ito mangyayari hangga’t ang ating kasaysayang nasusulat ay dikta ng mga dayuhan na nagnanais na burahin sa kasaysayan ang kanilang naging papel sa pagkakalugmok ng Pilipinas sa kamay ng mga imperyalistang bansa tulad nila.

Hindi magiging bayani sa mata ng bagong henerasyon ng mga Filipino ang mga tulad ni Macario Sakay hangga’t ang ating kasaysayan ay nakabatay sa kung ano ang gustong maisulat ng imperyalistang Amerika.

Hindi magiging bayani ang tulad ni Luis Taruc na hindi lamang ang mga pananakop ng Hapon ang nilabanan kundi pati ang makasariling interes ng imperyalistang Amerika.

Habang ang ating kasaysayan ay kasaysayang nakabatay sa interes ng mga dayuhan, ang ating kasarinlan at ang papel ng mga rebolusyonaryo o mandirigmang Filipino ay mananatiling nasa anino ng mga dayuhang interes.


Imperyalistang interes noon hanggang ngayon

Mula noon hanggang ngayon ay ang interes ng mga dayuhan ang siyang nagdidikta sa takbo ng ating buhay mula sa usaping pampulitika, ekonomiya, pati na ng ating kultura at kasaysayan.

Hindi maaasahang magbago ang kalagayang ito kung ating patuloy na paniniwalaan ang mapanlinlang na dikta ng mga dayuhan sa pagpapatakbo ng ating bansa.

Mamamalas natin sa kasalukuyang panahon na ang pananatili ng puwersang Amerikano sa ating bansa ay bunga lamang ng pagprotekta ng Amerika sa kanyang pansariling interes dito sa rehiyon.

Tulad nuon nang kanilang agawin ang ating panalo mula sa kamay ng Espanya at ikubli ito sa kasaysayan sa pamamagitan ng paghabi ng kuwento na ang kanilang dala ay diumano demokrasyang magbibigay sa atin ng kasaganahan at kapayapaan, ay ganun rin nila tayo ngayon nililinlang sa pamamagitan ng pagpupumilit na paniwalain tayo na ang kanilang presensya sa ating bansa ay para sa kapayapaan at proteksyon sa ating kasarinlan.

Patuloy na magiging sunud-sunuran lamang tayo sa mga kagustuhan ng mga dayuhan kung hindi natin babalikan at pagkukunan ng mahahalagang aral ang ating kasaysayan.

Makababalikwas lamang tayo sa kamay ng makasariling interes ng Amerika kung ating muling isusulat ang ating kasaysayan at ating kikilalanin at paparangalan ang naging ambag ng mga rebolusyunaryong Filipino sa patuloy na laban tungo sa tunay na kasarinlan.

* Ang artikulong ito'y nalathala sa magasing Ang Masa, Marso-Abril 2012, p. 9.

Lunes, Marso 12, 2012

Ang mundo ay triyanggulo - tula ni Ohyie Purificacion

ANG MUNDO AY TRIYANGGULO
ni Ohyie Purificacion


Kung sino ang kakaunti ang nasa tuktok…ang mas nakakarami ang nasa ibaba..

Ang marami na may sakit, nagsisiksikan sa charity ward..iisa pa ang doctor..

Habang ang isang mayaman, na kahit hindi pa malala ang sakit, ang kuwarto’y nakakalula sa laki, may medical team pa..

Pag namatay sa gutom ang marami, itinatago ang balita, pero pag isang mayaman ang nadedo

Nagkakagulo ang midya, nag-aagawan pa sa live coverage..

Ang maraming anak..nag-aagawan sa kakarampot na pagkain, wala pang kumportableng tulugan..

Pero ang nakatira sa mansion, ang daming pagkaing natatapon lamang sa basurahan..

Ang kuwartong tulugan, puwede nang tirahan ng isang pamilya..

Pag meron pa nagpakita ng titulo na sa kanya ang lupa..tirahan ng marami’y demolisyon agad..

Pero pag sa Forbes Park, Ayala Alabang, guwardyado na, may cctv camera pa..

Ang maraming estudyante sa public school, nagtitiis sa masikip na silid-aralan, sira-sirang upuan, punit-punit na libro

Pag minalas pa, sa ilalim na lang ng puno magleleksyon

Pero ang mga burgis sa Ateneo at La Salle, kakaunti na, naka-aircon pa, hatid-sunod ng yaya, naka-tsekot pa

Hay, ang mundo ay triyanggulo, kung sino ang kakaunti ang nasa tuktok, ang mas nakararami ang nasa ibaba..

Panahon na! Baligtarin ang triyanggulo! Gamitin na ang kapangyarihan ng masa, para sa uri, para sa tunay na pagbabago

* Ang tulang ito'y nalathala sa magasing Ang Masa, Pebrero-Marso 2012, p. 23.

BAGITO - sanaysay ni Jay Guevara

BAGITO
ni Jay Guevara


Saksi ang lipunan sa pagkilos at kamulatan ng kabataan. Saksi ang mga unibersidad, pamantasan, komunidad at ang gobyerno.

Kung tingnan nga lang ng lipunan sila'y salot, magulo at kung anu-ano pang negatibong bagay na sa tingin ko naman ay dahil na din sa iilang matitigas talaga ang ulo.

Ilang Lean Alejandro na ang kumilos at ang ilan pa nga ay tumanda na sa pakikialam at pagtugon sa kamalian sa sistema.

Totoo na ang kabataan ang pag-asa ng bayan. pero sa aking pananaw hindi sa basehan ng pagpapaalipin sa inutil sa sistema bagkos sa pakikibaka para sa karapatan nila.

Malinaw na itinakda na ng kasalukuyang sistema na ang bagong sibol na henerasyon ay wala nang ibang kahihinatnan kundi ang maging alipin ng sistemang kapitalista.

Wala ng pag-asa para sa tinaguriang "pag-asa".

Sa halos tatlong dekada ko na inalagi sa mundo, wala pa akong narinig o nakita na ang isang kabataan na nagsusulong ng pagbabago ang sinuportahan ng estado. Ang palagian nilang sambit "Tumigil na kayo, sayang ang panahon at pinag-aralan nyo sa ginagawa nyo". Kung ako ang tatanungin, hindi sayang ang isang bagay kung makabubuti naman sa nakakararami.

Dalawampu’t anim na taon, nasaksihan ko ang maraming pagbabago, pisikal at mental sa lipunan. Nasaksihan ko na nagbago ang kulay ng gobyerno, itsura ng piso at ang lumalalang kalagayan ng pilipino.

Makailang palit na ng muka ang gobyerno, makailang palit na rin ng mga pangako. pero ni isa walang pabor sa mga uring mas higit na mas marami sa kanila. Di pa ba tayo sawa sa mga pangako nila at mga pambulag na mababangong kasinungalingan? Oras na siguro para kumilos para sa pagbabago.

Nasabi ko na ang mga bagay na to dahil noon pa man ay ramdam ko na ang mga tinuran ko. Galing ako sa isang tipikal na pamilya, noong panahon na hindi pa ako mulat sa tunay na kulay ng sistema, "ayos na ang buhay ko, sapat na at mabubuhay na ako sa ganito", ‘yan ang laging sambit ko.

2005 dumating ang pagkakataong maidilat ko ang mga mata kong binulag ng sistema. At di nagtagal isa na ako sa mga sinasabihan ng estado na "sayang daw ang buhay ko" sagot ko naman.. anong pakialam nyo..

Mabilis akong nakumbinsi na makiisa sa pakikibaka, kahit baguhan pinilit kong intindihin ang mundong pinili ko. Bagong mundo, bagong mga taong kailangang maging bahagi ng buhay ko.

Ilang taon ang lumipas, ilang mukha ng sistema ang ibinulalas, wala pa ding pagbabago, nananatili pa ding mangmang ang Pilipino. Mahirap tanggapin pero kailangang lunukin.

Panahon na para sa pagkilos, panahon na sa pagbatikos. Hindi kailangan ng armas, ang tanging kailangan ay ang natatangi nating gilas. Kumilos para sa nakakararami, talikdan ang turo ng sistemang mapang-api.

* Ang sanaysay na ito'y nalathala sa magasing Ang Masa, Pebrero-Marso 2012, p. 22.